रथ्याघोषैर्बृंहणैर्वारणाना-
मैक्यं गच्छन्वाजिनां ह्रेषया च ।
व्योमव्यापी सन्ततं दुन्दुभीना-
मव्यक्तोऽभूदीशितेव प्रणादः ॥

मल्लिनाथः रथ्येति ॥ संततं व्योमव्यापी गगनस्पृक्, अन्यत्र सर्वगत इत्यर्थः । दुन्दुभीनां रणभेरीणां प्रणादो महाघोषः । `उपसर्गादसमासेऽपि णोपदेशस्य` (८।४॥ १४) इति णत्वम् । रथानां समूहो रथ्या । `त्रिषु द्वैपादयो रथ्या रथकट्या रथव्रजे` इत्यमरः । `खलगोरथात्` (अष्टाध्यायी ४.२.५० ) इति यत्प्रत्ययः समूहार्थे । तासां घोषैः वारणानां बृंहणैः कण्ठघोषैः । `बृहणं गजगर्जितम्` इति वैजयन्ती । वाजिनामश्वानां हेषया हेषणेन च । `हेषा हेषा च निस्वनः` इत्यमरः । `गुरोश्च हलः` (अष्टाध्यायी ३.३.१०३ ) इत्यप्रत्यये टाप् । ऐक्यं मेलनं गच्छन् । अन्यत्र तत्त्वंपदार्थशोधनादद्वितीयतां गच्छन् । ईशिता ईशयिता ईश्वरत्वोपाधिमान्परमात्मेव । ईशेस्तृच् । अव्यक्तोऽभूत् अयं दुन्दुभिघोष इति दुर्भेदो बभूव । अन्यत्र जीवेश्वरोपाधिविलयात् `अयमीश्वरः, अयं जीव` इति भेदरहितोऽभूदित्यर्थः । अत्रैक्यगमनस्य विशेषणगत्या अव्यक्तहेतुत्वात्काव्यलिङ्गमुपमाङ्गमिति संकरः

छन्दः शालिनी [११: मततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
र	थ्या	घो	षै	र्बृं	ह	णै	र्वा	र	णा	ना
मै	क्यं	ग	च्छ	न्वा	जि	नां	ह्रे	ष	या	च
व्यो	म	व्या	पी	स	न्त	तं	दु	न्दु	भी	ना
म	व्य	क्तो	ऽभू	दी	शि	ते	व	प्र	णा	दः
म			त			त			ग	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect