क्रुध्यन्गन्धादन्यनागाय दूरा-
दारोढारं धूतमूर्धावमत्य ।
घोरारावध्वनिताशेषदिक्के
विष्के नागः पर्याणंसीत्स्व एव ॥

मल्लिनाथः क्रुध्यन्निति ॥ दूराद्दूरत एव गन्धान्मदगन्धाघ्राणात् अन्यनागाय प्रतिगजाय क्रुध्यन् । तं जिघांसुरित्यर्थः । `क्रुधद्रुह-` (अष्टाध्यायी १.४.३८ ) इत्यादिना संप्रदानत्वम् । नागो धूतमूर्धा विधूतमस्तकः सन् । आरोढारं यन्तारमवमत्यावधूय घोरारावैः दारुणक्रन्दनैः ध्वानिता अशेषदिशो येन तस्मिंस्तथा उच्चैराक्रोशतीत्यर्थः । शैषिकः कप्प्रत्ययः । स्वे स्वकीय एव । स्वपुत्र एवेत्यर्थः । `पूर्वादिभ्यो नवभ्यो वा` (अष्टाध्यायी ७.१.१६ ) इति विकल्पान्न स्मिन्नादेशः । अत एव स्वे स्वपुत्रे विष्क इति श्लिष्टगत्या व्याख्याय पुत्रस्यापि ज्ञातित्वान्न सर्वनामसंज्ञेति वल्लभोक्तिः प्रामादिकी। विष्के विंशतिवर्षके डिम्भे । `विष्को विंशतिवर्षकः` इति वैजयन्ती । पर्यणंसीत् । तिर्यक्प्रजहारेत्यर्थः । `तिर्यग्दन्तप्रहारस्तु गजः परिणतो मतः` इति हलायुधः । `यमरमनमातां सक्च` (अष्टाध्यायी ७.२.७३ ) इति नमेलुङि सगिडागमौ `नेटि` (अष्टाध्यायी ७.२.४ ) इति वृद्धिप्रतिषेधः

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
क्रु	ध्य	न्ग	न्धा	द	न्य	ना	गा	य	दू	रा
दा	रो	ढा	रं	धू	त	मू	र्धा	व	म	त्य
घो	रा	रा	व	ध्व	नि	ता	शे	ष	दि	क्के
वि	ष्के	ना	गः	प	र्या	णं	सी	त्स्व	ए	व

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect