प्रत्यासन्ने दन्तिनि प्रातिपक्षे
यन्त्रा नागः प्रास्तवक्त्रच्छदोऽपि ।
क्रोधाक्रान्तः क्रूरनिर्दारिताक्षः
प्रेक्षांचक्रे नैव किञ्चिन्मदान्धः ॥

मल्लिनाथः प्रत्यासन्ने इति ॥ प्रातिपक्षे प्रतिपक्षसंबन्धिनि । `तस्येदम्` (अष्टाध्यायी ४.३.१२० ) इत्यण् । दन्तिनि गजे प्रत्यासन्ने सति यन्त्रा सादिना प्रास्तवक्त्रच्छदोऽपि निरस्तमुखपटोऽपि क्रोधाक्रान्तः अत एव क्रूरं घोरं निर्दारिताक्षः तथापि मदान्धो नागो गजो न किंचिदेव प्रेक्षांचके । किमपि पुरोगतं प्रातिपक्षमन्यद्वा न ददर्शेत्यर्थः । आवरणान्तराभावेऽपि मदावरणस्यानपायादिति भावः । `इजादेश्च गुरुमतोऽनृच्छः` (३॥१॥३६) इत्याम्प्रत्ययः । अत्रानावृतोन्मीलिताक्षस्याप्यदर्शनविरोधस्य मदान्धेनाविरोधाद्विरोधाभासोऽलंकारः

छन्दः शालिनी [११: मततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्र	त्या	स	न्ने	द	न्ति	नि	प्रा	ति	प	क्षे
य	न्त्रा	ना	गः	प्रा	स्त	व	क्त्र	च्छ	दो	ऽपि
क्रो	धा	क्रा	न्तः	क्रू	र	नि	र्दा	रि	ता	क्षः
प्रे	क्षां	च	क्रे	नै	व	कि	ञ्चि	न्म	दा	न्धः
म			त			त			ग	ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect