भित्वा घोणामायसेनाधिवक्षः
स्थूरीपृष्ठो गार्ध्रपक्षेण विद्धः ।
शिक्षाहेतोर्गाढरज्ज्वेव बद्धो
हर्तुं वक्त्रं नाशकद्दुर्मुखोऽपि ॥

मल्लिनाथः भित्त्वेति ॥ आयसेन अयोमयेन गाों गृध्रसंबन्धी पक्षः पत्रं यस्य तेन गार्धपक्षेण बाणविशेषेण घोणां नासां भित्त्वा । `घोणा नासा च नासिका` इत्यमरः । अधिवक्षो वक्षसि । विभक्त्यर्थेऽव्ययीभावः । विद्धः प्रहतः । व्यधेः कर्मणि क्तः `अहिज्या-` (अष्टाध्यायी ६.१.१६ ) इत्यादिना संप्रसारणम् । स्थूरीपृष्ठो नवारूढोऽश्वः शिक्षैव हेतुः तस्य शिक्षाहेतोः शिक्षया निमित्तेन । शिक्षार्थमिति यावत् । `षष्टी हेतुप्रयोगे` (अष्टाध्यायी २.३.२६ ) इति षष्ठी ।गाढरज्जवा गाढपाशेन बद्ध इवेत्युत्प्रेक्षा ।&#३२; दुर्मुखोऽप्यशिक्षितमुखोऽपि वक्रं हर्तुमपाक्रष्टुं नाशकन्न शक्तः । शकेर्लुङि `पुषादि(अष्टाध्यायी ३.१.५५ ) इति च्लेरङादेशः । शिक्षितो हि शिक्षावशादबद्धोऽपि बद्धवदास्ते, अशिक्षितस्तु निबद्धोऽपि झटिति मुखमपहरतीति भावः । अपिर्विरोधे । अत एव विरोधाभासोऽलंकारः

छन्दः शालिनी [११: मततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
भि	त्वा	घो	णा	मा	य	से	ना	धि	व	क्षः
स्थू	री	पृ	ष्ठो	गा	र्ध्र	प	क्षे	ण	वि	द्धः
शि	क्षा	हे	तो	र्गा	ढ	र	ज्ज्वे	व	ब	द्धो
ह	र्तुं	व	क्त्रं	ना	श	क	द्दु	र्मु	खो	ऽपि
म			त			त			ग	ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect