मल्लिनाथः
विकचेति ॥ पुमान् गौरिव पुंगवः पुरुषर्षभः । उपमितसमासः । `गोरतद्धितलुकि` (अष्टाध्यायी ५.४.९२ ) इति समासान्तष्टच्प्रत्ययः । यदुषु पुंगव यदुश्रेष्ठ । `श्रेष्ठोक्षाणौ तु पुंगवौ` इति वैजयन्ती । चैद्येन कर्त्रा घटां घनसंधिमुपेयुषस्तव संबन्धीनि विकचोत्पलानि वासनार्थं विहितानि तान्येव चारुलोचनानि यस्य सः । सह सुरया माध्व्या गौड्या वा ससुरः `गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा` (मनु० ११।९४) इति वचनात् । अत्र क्षत्रियवैश्ययोः पैष्ट्यामेव निषेधः । नवासवो नवमद्यं नालिकेरादिकमिति सुरासवयोर्न पौनरुक्त्यम् । बन्धुसौहृदाद्बन्धौ त्वयि स्नेहात्पाता पास्यते त्वद्गृहे सह पानं करिष्यते । संप्रति ते सत्यतिपथत्वादिति भावः । पिबतेः कर्मणि लुट् ॥ परुषस्तु-हे यदुपुंगव यादवबलीवर्द, चैद्येन सह घटामुपेयुषः समराभियोगं गतस्य तव विकचोत्पलवच्चारुलोचनः । ससुरः सदेवो वासवोऽपि बन्धुसौहृदात् । उपेन्द्रे त्वयि सौभ्रात्रादित्यर्थः । पाता त्राता न । किं पुनर्मशका भीष्मादय इति भावः । पातेस्तृच् । सुहृदयस्य भावः सौहृदमिति विग्रहः । युवादित्वादण्प्रत्ययः `हृदयस्य हृल्लेख-` (अष्टाध्यायी ६.३.५० ) इति हृद्भावविधानसामर्थ्यान्न `हृद्भग-` (अष्टाध्यायी ७.३.१९ ) इत्युभयपदवृद्धिः । अत एव `सौहृददौहृदशब्दाभ्यामणि हृद्भावौ` इति वामनः । सुहृदस्तु सौदार्हमेव । शब्दार्थश्लेषसंकरः
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | क | चो | त्प | ल | चा | रु | लो | च | न | |
| स्त | व | चै | द्ये | न | घ | टा | मु | पे | यु | षः |
| य | दु | पु | ङ्ग | व | ब | न्धु | सौ | हृ | दा | |
| त्त्व | यि | पा | ता | स | सु | रो | न | वा | स | वः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.