दक्षिणीयमवगम्य पङ्क्तिशः
पङ्क्तिपावनमथ द्विजव्रजम् ।
दक्षिणः क्षितिपतिर्व्यशिश्रण-
द्दक्षिणाः सदसि राजसूयकीः ॥

मल्लिनाथः दक्षिणीयमिति ॥ अथानन्तरं दक्षिण औदार्यवान् । `दक्षिणे सरलोदारौ` इत्यमरः । क्षितिपती राजा । दक्षिणामर्हतीति दक्षिणीयो दक्षिणार्हः । `दक्षिणीयो दक्षिणार्हस्तत्र दक्षिण्य इत्यपि` इत्यमरः । `कडङ्करदक्षिणाच्छ च` (अष्टाध्यायी ५.१.६९ ) इति छप्रत्ययः । तं पङ्क्तेः स्वाधिष्ठितायाः पावनं पावयितारं पङ्क्तिपावनम् । पावयतेः कर्तरि ल्युट् । द्विजव्रजं ऋत्विग्वर्गमित्यर्थः । पङ्क्तिशः पङ्क्त्यनुसारेणाधिगम्य प्राप्य सदसि राजसूयकीः । राजसूयकाण्डोक्ता इत्यर्थः । दक्षिणाशब्दः स्फुटार्थः । राजसूयकीति दक्षिणार्थ एव ढको विधानात् । व्यशिश्रणद्विश्राणयति स्म । वितीर्णवानित्यर्थः । `विश्राणनं वितरणम्` इत्यमरः । `श्रण दाने` इति धातोः `णै चङ्युपधाया ह्रस्वः` (अष्टाध्यायी ७.४.१ ) । वृत्त्यनुप्रासोऽलंकारः

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
द	क्षि	णी	य	म	व	ग	म्य	प	ङ्क्ति	शः
प	ङ्क्ति	पा	व	न	म	थ	द्वि	ज	व्र	जम्
द	क्षि	णः	क्षि	ति	प	ति	र्व्य	शि	श्र	ण
द्द	क्षि	णाः	स	द	सि	रा	ज	सू	य	कीः
र			न			र			ल	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect