नाञ्ञ्जसा निगदितुं विभक्तिभि-
र्व्यक्तिभिश्च निखिलाभिरागमे ।
तत्र कर्मणि विपर्यणीनम-
न्मन्त्रमूहकुशलः प्रयोगिणः ॥

मल्लिनाथः &#३२; नेति ॥ तत्र तस्मिन्कर्मणि यज्ञकर्मणि । अन्यथाश्रुतस्य शब्दस्यान्यथालिङ्गवचनादिभेदेन विपरिणमनमूहः । तत्र कुशलाः । प्रयोग एषामस्तीति प्रयोगिणः प्रयोक्तार ऋत्विजः आगमे आम्नाये निखिलाभिर्विभक्तिभिः प्रथमादिभिः सुब्विभक्तिभिस्ति ङ्विभक्तिभिश्च । विभक्तिग्रहणं वचनोपलक्षणम् । व्यक्तिभिर्लिङ्गैश्चाञ्जसा सुखेन निगदितुं पठितुं न भवन्त्यशक्यत्वादिति नाञ्जसा निगदितुम् । `अञ्जस उपसंख्यानम्` (वा०) इति अलुक् । नञर्थस्य नशब्दस्य सुप्सुपेति समासः । अथवा अञ्जसेति तृतीयान्तप्रतिरूपकमव्ययं तत्त्वाथ । `अञ्जसा तत्त्वतूर्णयोः` इति विश्वः । अञ्जसा तत्त्वत इत्यर्थः । अस्मि १ न्पक्षे नैकपद्यनियमः । तं मन्त्रं कर्माङ्गदेवतारूपवाक्यं विपर्यणीनमन् विपरिणमन्ति स्म । विपरिणमितवन्त इत्यर्थः । विपरिपूर्वकाण्ण्यन्तात् णमधातोर्लुङ् । सन्वद्भावे `सन्यतः` (७|४|७९) इत्यभ्यासस्येत्वम् । `दीर्घो लघोः` (७|४|९४) इति दीर्घः । `उपसर्गादसमासेऽपि णोपदेशस्य` (८|४|१४) इति णत्वम् । अत्र नाञ्जसेति पाठविशेषणगत्या मन्त्रविपरिणमनहेतुत्वात्पदार्थहेतुकं काव्यलिङ्गम्

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ना	ञ्ञ्ज	सा	नि	ग	दि	तुं	वि	भ	क्ति	भि
र्व्य	क्ति	भि	श्च	नि	खि	ला	भि	रा	ग	मे
त	त्र	क	र्म	णि	वि	प	र्य	णी	न	म
न्म	न्त्र	मू	ह	कु	श	लः	प्र	यो	गि	णः
र			न			र			ल	ग

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect