बद्धदर्भमयकाञ्चिदामया
वीक्षितानि यजमानजायया ।
शुष्मणि प्रणयनादिसंस्कृते
तैर्हवींषि जुहवांबभूविरे ॥

मल्लिनाथः बद्धेति ॥ बद्धं दर्भभयं दर्भविकारं काञ्चिदाम रशनागुणो यस्यास्तया । आग्नीध्रसंनद्धयेत्यर्थः । `आशासाना सौमनसमित्युत्तरेण गार्हपत्यमूर्ध्वर्जुमासीनां पत्नीं संनह्य तिष्ठन्तीं वाचयतीत्येके, मौञ्जन दाम्नान्यतरतः पाशेन योक्रेण च` इत्यापस्तम्बवचनात् । दामेति `डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्` (अष्टाध्यायी ४.१.१३ ) इति डाप्प्रत्ययः । यजमानो यष्टा । `पूङ्यजोः शानन्` (अष्टाध्यायी ३.२.१२८ ) इति यजेः शानन्प्रत्ययः । तस्य जायया पन्त्या वीक्षितानि दृष्टानि हवींष्याज्यानि । `पत्नयवेक्षते` इत्याज्यस्य पत्नयवेक्षणसंस्कारविधानादर्थप्रधानत्वात्सर्वेषामाज्यादीनां प्राणभृन्न्यायेन वीक्षितत्वव्यपदेशः। प्रणयनं नाम गार्हपत्यादुद्धृत्य मन्त्रेणायतने सादनम्। आदिशब्दात् परिस्तरणसमिदाधानसंमार्गादिसंस्कारसंग्रहः । तैः प्रणयनादिभिः संस्कृते अहितातिशये शुष्मण्यग्नौ । `बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा` इत्यमरः । अत्राप्याहवनीये जुहोतीति हूयमानेऽध्वर्युः कर्ता । `जुहूपात्रव्यापृतया स्रुवाहवनीयं प्रधानम्` इति न्यायवचनात् । तैः ऋत्विग्भिः जुहवांबभूविरे । जुहोतेः कर्मणि लिट् `भीहीभृहुवाम्` (अष्टाध्यायी ३.१.३९ ) इति विकल्पादाम्प्रत्ययः । अत्र विषयस्य योक्रस्यानुपादानेन विषयिणः काञ्चीगुणस्यैव तदभेदेन निर्देशानेदेऽभेदरूपातिशयोक्तेरनुप्रासेन संकरः

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ब	द्ध	द	र्भ	म	य	का	ञ्चि	दा	म	या
वी	क्षि	ता	नि	य	ज	मा	न	जा	य	या
शु	ष्म	णि	प्र	ण	य	ना	दि	सं	स्कृ	ते
तै	र्ह	वीं	षि	जु	ह	वां	ब	भू	वि	रे
र			न			र			ल	ग

बद्धदर्भमयकाञ्चिदामया
वीक्षितानि यजमानजायया ।
शुष्मणि प्रणयनादिसंस्कृते
तैर्हवींषि जुहवांबभूविरे ॥

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect

बद्धदर्भमयकाञ्चिदामयावीक्षितानि यजमानजायया ।शुष्मणि प्रणयनादिसंस्कृतेतैर्हवींषि जुहवांबभूविरे ॥

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect

बद्धदर्भमयकाञ्चिदामया
वीक्षितानि यजमानजायया ।
शुष्मणि प्रणयनादिसंस्कृते
तैर्हवींषि जुहवांबभूविरे ॥