सप्तमभेदकरकल्पितस्वरं
साम सामविदसङ्गमुज्जगौ ।
तत्र सूनृतगिरश्च सूरयः
पुण्यमृग्यजुषमध्यगीषत ॥

मल्लिनाथः सप्तेति ॥ तत्र क्रतौ । सामानि वेत्तीति सामवित् उद्गाता सप्तभेदं सप्तप्रकारं यथा तथा करेण हस्तेन कल्पिताः संपादिताः स्वरा निषादादयो यस्य तत् । करविन्यासभेदादिभिर्व्यञ्जितसप्तस्वरमित्यर्थः । `निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः । पञ्चमश्चेत्यमी सप्त` इत्यमरः । यद्वा स्वराः कष्टादयः । कष्टः प्रथमो द्वितीयो मन्दो नीच इत्यादयः । साम बृहद्रथन्तरादिकमसङ्गमस्खलितमुज्जगावुदगायत् । किंच सूनृतगिरः प्रियसत्यवाचः । `प्रियं सत्यं च सूनृतम्` इत्यमरः । सूरयो विद्वांसो होत्राध्वर्वा्यदयः पुण्यं श्रेयस्करम् । ऋचश्च यजूंषि च तत् ऋग्यजुषम् `अग्निमीळे` `इषे त्वा` इत्यादिकम् । द्वन्द्वैकवद्भावः `अचतुर` (अष्टाध्यायी ५.४.७७ ) इत्यादिना द्वन्द्वे समासान्तनिपातः । अध्यगीषत । इङो लुडि `विभाषालुङ्लुडोः` (अष्टाध्यायी २.४.५० ) इति गाङादेशपक्षे `गाङ् कुटादि` (अष्टाध्यायी १.२.१ ) इति सिचः कित्त्वे `घुमास्था` (६४६६) इत्यादिना ईत्वम् । अत्र सामसामेत्यादौ वृत्त्यनुप्रासभेदो द्रष्टव्यः
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
स प्त म भे द क र क ल्पि त स्व रं
सा म सा म वि द स ङ्ग मु ज्ज गौ
त त्र सू नृ त गि र श्च सू र यः
पु ण्य मृ ग्य जु ष म ध्य गी ष त
र न र ल ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

A Mahākāvya centered on the ascetic trial and combat between Arjuna and Śiva in the guise of a Kirāta
श्रीमद्भगवद्गीता

A profound philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, Lord Kṛṣṇa, on the battlefield about duty and devotion
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect