सरसिजवनकान्तं बिभ्रदभ्रान्तवृत्तिः
करनयनसहस्रं हेतुमालोकशक्तेः ।
अखिलमतिमहिम्ना लोकमाक्रान्तवन्तं
हरिरिव हरिदश्वः साधु वृत्रं हिनस्ति ॥

मल्लिनाथः सरसीति ॥ सरसि जातानि सरसिजानि । `सप्तम्यां जनेर्डः` (अष्टाध्यायी ३.२.९७ ) । तत्पुरुषे कृति बहुलम्` (अष्टाध्यायी ६.३.१४ ) इत्यलुक् । तद्वनस्य कान्तं प्रियम्, अन्यत्र तद्वत्कान्तं रम्यं आलोकशक्तेर्लोकलोचनानां विषयग्रहणशक्तेर्हेतुं आलोकान्तरसहकृतानामेव तेषां तत्सामर्थ्यात्, अन्यत्र आलोकशक्तेर्दर्शनव्यापारस्य हेतुम् । दर्शनसाधनमित्यर्थः । करा नयनानीव, अन्यत्र करा इव नयनानि तेषां सहस्रं करनयनसहस्रं बिभ्रत् । अभ्रान्ते नभोमध्ये वृत्तिर्यस्य सोऽभ्रान्तवृत्तिः । अन्यत्राभ्रान्ते मेघे वृत्तिर्यस्य सः । मेघवाहन इत्यर्थः । `अभ्रं नभः स्वर्गबलाहकेषु` इति विश्वः । हरितोऽश्वो यस्य स हरिदश्वोऽर्कः हरिरिन्द्र इवातिमहिम्नातिमहत्तया । स्ववृद्ध्येत्यर्थः । लोकमाक्रान्तवन्तं व्याप्तवन्तं एकत्र प्रत्यक्षादन्यत्र `स इषुमात्रमिषुमात्रं विष्वग्वर्धते । स इमाँल्लोकानावृणोत्` इत्यागमादिति भावः । वृत्रं ध्वान्तं दानवं च त्वाष्ट्रं साधु हिनस्ति हन्ति । `ध्वान्तारिदानवा वृत्राः` इत्यमरः उपमा श्लेषो वा मतभेदात्

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
स	र	सि	ज	व	न	का	न्तं	बि	भ्र	द	भ्रा	न्त	वृ	त्तिः
क	र	न	य	न	स	ह	स्रं	हे	तु	मा	लो	क	श	क्तेः
अ	खि	ल	म	ति	म	हि	म्ना	लो	क	मा	क्रा	न्त	व	न्तं
ह	रि	रि	व	ह	रि	द	श्वः	सा	धु	वृ	त्रं	हि	न	स्ति
न			न			म			य			य

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect