विगततिमिरपङ्गं पश्यति व्योम याव-
द्धुवति विरहखिन्नः पक्षती यावदेव ।
रथचरणसमाह्वस्तावदौत्सुक्यनुन्ना
सरिदपरतटान्तादागता चक्रवाकी ॥

मल्लिनाथः विगतेति ॥ विरहेण खिन्नः रथचरणेन चक्रेण समाह्वस्तुल्याख्यः, तस्यैव समाह्वा समाख्या यस्येति वा रथचरणसमाह्वः । चक्रवाक इत्यर्थः । `कोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गाह्वयनामकः` इत्यमरः । तिमिरं पङ्कमिवेत्युपमितसमासः । तद्विगतं यस्मात्तद्व्योम यावत्पश्यति, यावदेव पक्षती पक्षमूले । `स्त्री पक्षतिः पक्षमूलम्` इत्यमरः । `पक्षात्तिः` (अष्टाध्यायी ५.२.२५ ) इति तिप्रत्ययः । धुवति उत्पतितुं धुनोति । `धू विधूनने` इति धातोस्तौदादिकत्वादुवङादेशः । तावदेवोत्पतनात्प्रागेव चक्रवाकी चक्रवाकस्य स्त्री । `जातेरस्त्रीविषयादयोपधात्` (अष्टाध्यायी ४.५.६३ ) इति ङीष् । औत्सुक्येनोत्कण्ठया नुन्ना प्रेरिता सती सरितोऽपरतटान्तात्परभूमेः सकाशादागता । एतेनानयोरुन्मनस्कता समश्चानुराग इत्युक्तम् । अत्र रागौत्सुक्ययो रसभावयोस्तिर्यग्गतत्वेनाभासयोर्निबन्धनादूर्जस्वी नामालंकारः । `रसभावतदाभासप्रशमानां निबन्धने । रसवत्प्रेय ऊर्जस्विसमाहितानि` इति लक्षणात्

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
वि	ग	त	ति	मि	र	प	ङ्गं	प	श्य	ति	व्यो	म	या	व
द्धु	व	ति	वि	र	ह	खि	न्नः	प	क्ष	ती	या	व	दे	व
र	थ	च	र	ण	स	मा	ह्व	स्ता	व	दौ	त्सु	क्य	नु	न्ना
स	रि	द	प	र	त	टा	न्ता	दा	ग	ता	च	क्र	वा	की
न			न			म			य			य

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect