मल्लिनाथः
दत्तमिति ॥ आत्तमदनमाहितमदनं यथा तथा दयितेन दत्तम् । अत एवातिशयिकेनातिशयप्रचुरेण । विनयादिभ्यष्टक् । रसेन स्वादेन व्याप्तम् । स्वादुतरमित्यर्थः । मुखस्य सुरा मुखसुरं गण्डूपमद्यम् । `विभाषा सेनासुराच्छायाशालानिशानाम्` (अष्टाध्यायी २.४.२५ ) इति नपुंसकत्वम् । प्रकृष्टो मदो यासां ताभ्यः प्रमदाभ्यः स्त्रीभ्यः । `रुच्यर्थानां प्रीयमाणः` (अष्टाध्यायी १.४.३३ ) इति संप्रदानसंज्ञा । सस्वदे रुरुचे । प्रीतिकरमभूदित्यर्थः । कर्तरि लिट् । अत एव तदेव तासां मदकरं चासीदित्याह । नामेति रूढं प्रागश्वकर्णादिवदव्युत्पन्नं नामापि प्रमदेति नामधेयं च व्युदपादि व्युत्पन्नं जातम् । यथा प्रकृष्टमदयोगात्प्रमदेत्यन्वर्थनामत्वं भवेत्तथा तास्तेनामाद्यन्नित्यर्थः । पद्यतेरण्यन्तात्कर्तरि लुङ् `चिण् ते पदः` (अष्टाध्यायी ३.१.६० ) इति चिण्प्रत्यये चिणो लुक् । `प्रमदाभिः` इति पाठे सस्वदे । स्वदयांचक्रे इत्यर्थः । `स्वादनमशनं भक्षणमाहारो भोजनं स्वदनम्` इति हलायुधे । स्वदिस्वाद्योरेकार्थत्वाभिधानात्कर्मणि लिट् । अत्र पूर्ववाक्यार्थस्योत्तरवाक्यार्थहेतुत्वात्काव्यलिङ्गम्
छन्दः
आर्यागीतिः []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| द | त्त | मा | त्त | म | द | नं | द | |||||
| यि | ते | न | व्या | प्त | म | ति | शा | के | न | र | से | न |
| स | स्व | दे | मु | ख | सु | रं | प्र | म | ||||
| दा | भ्यो | ना | म | रू | ढ | म | पि | च | व्यु | द | पा | दि |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.