स बाल आसीद्वपुषा चतुर्भुजो
मुखेन पूर्णेन्दुनिभस्त्रिलोचनः ।
युवाकराक्रान्तमहीभृदुच्चकै-
रसंशयं संप्रति तेजसा रविः ॥

मल्लिनाथः स बाल इति ॥ स शिशुपालो बालः सन् वपुषा चतुर्भुजो भुजचतुष्टयवानासीत् । विष्णुरिति ध्वनिः । मुखेन पूर्णेन्दुनिभस्तत्तुल्यः त्रिलोचनो लोचनत्रयवानासीत् । त्र्यम्बक इति ध्वनिः। बालविशेषणात्संप्रति तत्सर्वमन्तर्हितमिति भावः। संप्रति तु युवा सन् करेण बलिना आक्रान्तमहीभृदधिष्ठितराजकः सन् । अन्यत्रांशुव्याप्तशैलः । `बलिहस्तांशवः कराः` इत्यमरः । उच्चकैस्तेजसा रविरसंशयम् । संशयो नास्तीत्यर्थः । अर्थाभावेऽव्ययीभावः । वपुषा मुखेन चेति । `येनाङ्गविकारः` (अष्टाध्यायी २.३.२० ) इति तृतीया। हानिवदाधिक्यस्यापि विकारत्वात् । तथा च वामनः-`हानिवदाधिक्यमप्यङ्गविकारः` इति । तेजसेति `प्रकृत्यादिभ्य उपसंख्यानम्` (वा०) इति तृतीया। कराक्रान्तेत्यादिना श्लेषानुप्राणितेयमुत्प्रेक्षा । रविरसंशयमिति तस्य पूर्णेन्दुनिभ इत्युपमया संसृष्टिः। हरिहरादितुल्यमहिमत्वादतिदुर्धर्षः स इति भावः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	बा	ल	आ	सी	द्व	पु	षा	च	तु	र्भु	जो
मु	खे	न	पू	र्णे	न्दु	नि	भ	स्त्रि	लो	च	नः
यु	वा	क	रा	क्रा	न्त	म	ही	भृ	दु	च्च	कै
र	सं	श	यं	सं	प्र	ति	ते	ज	सा	र	विः
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect