अमानवं जातमजं कुले मनोः
प्रभाविनं भाविन्नमन्तमात्मनः ।
मुमोच जानन्नपि जानकीं न यः
सदभिमानैकधना हि मानिनः ॥
अमानवं जातमजं कुले मनोः
प्रभाविनं भाविन्नमन्तमात्मनः ।
मुमोच जानन्नपि जानकीं न यः
सदभिमानैकधना हि मानिनः ॥
प्रभाविनं भाविन्नमन्तमात्मनः ।
मुमोच जानन्नपि जानकीं न यः
सदभिमानैकधना हि मानिनः ॥
मल्लिनाथः
अमानवमिति ॥ मनोरयं मानवः । `तस्येदम्` (अष्टाध्यायी ४.३.१२० ) इत्यण्प्रत्यये पर्यवसानाज्जातावेकवचनम् । अन्यथा मनोर्जातमित्येव स्यात् । अमानवममानुषम् । न जायत इत्यजम् । `अन्येष्वपि दृश्यते` (अष्टाध्यायी ३.२.१०१ ) इति डप्रत्ययः । तथापि मनोः कुले जातं रामस्वरूपेणोत्पन्नमिति विरोधः । स चाभासत्वादलंकार इत्याहप्रभाविनमिति । महानुभावे तस्मिन्न कश्चिद्विरोध इति भावः। `आभीक्ष्ण्ये णिनिः` इति णिनिः । इनिर्वा मत्वर्थीयः । भवन्तमिति शेषः । आत्मनः स्वस्यान्तं करोतीत्यन्तम् । अन्तशब्दात् `तत्करोति-` (ग०) इति ण्यन्तात्पचाद्यच् । भाविनं भविष्यन्तम् । `भविष्यति गम्यादयः` (अष्टाध्यायी ३.३.३ ) । जानन्नपि यो रावणः जनकस्यापत्यं स्त्री जानकी सीता तां न मुमोच नामुञ्चदित्यन्वयः । जानतोऽप्यमोचने कारणमाह-मानिनः सदा प्राणात्ययेऽप्यभिमान एवैकं मुख्यं धनं येषां ते । प्राणात्ययेऽपि न मानं मुञ्चन्तीत्यर्थः । कारणेन कार्यसमर्थनरूपोऽर्थान्तरन्यासः
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | मा | न | वं | जा | त | म | जं | कु | ले | म | नोः |
| प्र | भा | वि | नं | भा | वि | न्न | म | न्त | मा | त्म | नः |
| मु | मो | च | जा | न | न्न | पि | जा | न | कीं | न | यः |
| स | द | भि | मा | नै | क | ध | ना | हि | मा | नि | नः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.