निशान्तनारीपरिधानधूनन-
स्फुटागसाप्यूरुषु लोलचक्षुषः ।
प्रियेण तस्यानपराधबाधिताः
प्रकम्पनेनानुचकम्पिरे सुराः ॥

मल्लिनाथः निशान्तेति ॥ निशान्तं गृहम् । `निशान्तं गृहशान्तयोः` इति विश्वः । तत्र पाठा०-१ `इकारः,लोपोऽभ्यासस्य`. या नार्यः । शुद्धान्तःस्त्रिय इत्यर्थः । तासां परिधानान्यन्तरीयाणि । `अन्तरीयोपसंव्यानपरिधानान्यधोंशुके` इत्यमरः । तेषां धूननं चालनम् । धूञो ण्यन्ताल्लट् । `धूञ्प्रीञोर्नुग्वक्तव्यः` (वा०) इति नुक् । तेन स्फुटागसा व्यक्तापराधेनापि । अन्तःपुरद्रोहस्य महापराधत्वादिति भावः । ऊरुषु तासां सक्थिषु लोलचक्षुषः सतृष्णदृष्टेः। `सक्थि क्लीबे पुमानूरुः` इति, `लोलश्चलसतृष्णयोः` इति चामरः । अत एव तस्य रावणस्य प्रियेण प्रमोदास्पदभूतेनाङ्गीकृतः । म्लानिर्न दोषायेति न्यायादिति भावः । प्रकम्पनेन वायुना अनपराधेऽपराधाभावेऽपि बाधिताः । राजपुरुषैरिति शेषः । सुरा अनुचकम्पिरे । स्वयमुपायेनान्तःप्रविश्यानपराधबाधानिवेदनेन मोचयता वायुनानुकम्पिता इत्यर्थः । एकस्य वैदग्ध्याद्बहवो जीवन्तीति भावः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	शा	न्त	ना	री	प	रि	धा	न	धू	न	न
स्फु	टा	ग	सा	प्यू	रु	षु	लो	ल	च	क्षु	षः
प्रि	ये	ण	त	स्या	न	प	रा	ध	बा	धि	ताः
प्र	क	म्प	ने	ना	नु	च	क	म्पि	रे	सु	राः
ज			त			ज			र

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect