विदग्धलीलोचितदन्तपत्रिका-
विधित्सया नूनमनेन मानिना ।
न जातु वैनायकमेकमुद्धृतं
विषाणमद्यापि पुनः प्ररोहति ॥
विदग्धलीलोचितदन्तपत्रिका-
विधित्सया नूनमनेन मानिना ।
न जातु वैनायकमेकमुद्धृतं
विषाणमद्यापि पुनः प्ररोहति ॥
विधित्सया नूनमनेन मानिना ।
न जातु वैनायकमेकमुद्धृतं
विषाणमद्यापि पुनः प्ररोहति ॥
मल्लिनाथः
विदग्धेति ॥ मानिनाहंकारिणा अनेन रावणेन विदग्धलीलाः। चतुरविलासिन्य इत्यर्थः । तासामुचिताश्च ता दन्तपत्रिकाश्च कर्णभूषणानि । `विलासिनीविभ्रमदन्तपत्रिका` इति साधीयान्पाठः । अन्यथा विप्रकृष्टार्थप्रतीतिकत्वेन कष्टाख्यार्थदोषापत्तेः । `कष्टं तदर्थावगमो दूरायत्तो भवेत्` इति लक्षणात् । अत्र विलासिनीनां या विभ्रमदन्तपत्रिका विभ्रमार्थानि यानि दन्तमयपत्राणि । विभ्रमदन्तशब्दयोः षष्ठीसमासपर्यवसानात्तादर्थ्यलाभः । तासां विधित्सया विधातुमिच्छया । विपूर्वाद्दधातेः `सनि मीमा-` (अष्टाध्यायी ७.४.५४ ) इत्यादिना अच इस् । `सः सि` इति तकारः । अन `लोपोऽभ्यासस्य` (अष्टाध्यायी ७.४.५८ ) इत्यभ्यासलोपः । ततः `स्त्रियाम्` (अष्टाध्यायी ४.१.३ ) इत्यनुवृत्तौ `अ प्रत्ययात्` (अष्टाध्यायी ३.३.१०२ ) इत्यकारप्रत्यये टाप् । नूनं निश्चितं जातु कदाचिदपि । कदाचिज्जातु` इत्यमरः । उद्धृतमुत्पाटितं विनायकस्य गणेशस्येदं वैनायकं एकं विषाणं दन्तः । `विषाणं पशुशृङ्गे स्यात्क्रीडाद्विरददन्तयोः` इति विश्वः । अद्यापि पुनर्न प्ररोहति न प्रादुर्भवति । प्रपूर्वात् `रुह प्रादुर्भावे` इत्यस्माल्लट् । किमन्यदकार्यमस्येति भावः । एतदन्यथा कथं गजाननस्यैकदन्तत्वमुत्प्रेक्ष्यते नूनमिति
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | द | ग्ध | ली | लो | चि | त | द | न्त | प | त्रि | का |
| वि | धि | त्स | या | नू | न | म | ने | न | मा | नि | ना |
| न | जा | तु | वै | ना | य | क | मे | क | मु | द्धृ | तं |
| वि | षा | ण | म | द्या | पि | पु | नः | प्र | रो | ह | ति |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.