बिभिन्नशङ्खः कलुषीभवन्मुहु-
र्मदेन दन्तीव मनुष्यधर्मणः ।
निरस्तघांभीर्यमपास्तपुष्पकं
प्रकम्पयामास न मानसं न सः ॥

मल्लिनाथः विभिन्नेति ॥ स रावणो मदेन दर्पण, इभदानेन च । `मदो दर्पेभदानयोः` इति विश्वः । दन्तीव गज इव विभिन्नो विघट्टितः शङ्खो निधिभेदः, कम्बुश्च येन सः सन्। `शङ्खो निध्यन्तरे कम्बुललाटास्थिनखेषु च` इति विश्वः । अकलुषं कलुषं क्षुब्धमाविलं च भवत् कलुषीभवत् । निरस्तं गाम्भीर्यमविकारित्वं, अगाधत्वं च यस्य तत् । अपास्तानि पुष्पाणि, पुष्पकं विमानं च यस्मात्तत् । पुष्पपक्षे वैभाषिक: कप्प्रत्ययः । मनुष्यस्येव धर्मः श्मश्रुलत्वादिर्यस्येति स्वामी । तस्य मनुष्यधर्मणः । `धर्मादनिच् केवलात्` (अष्टाध्यायी ५.४.१२४ ) इत्यनिच् । मानसं चित्तं, तदीयं सरश्च । `मानसं सरसि स्वान्ते` इति विश्वः । मुहुर्न कम्पयामास न क्षोभयामासेति न, किंतु कम्पयामासैवेत्यर्थः । कुबेरस्य महामहिमतया संभाविताप्रकम्पित्वनिवारणाय नञ्द्वयम् । `संभाव्यनिषेधनिवर्तने नञ्द्वयम्` इति वामनः । अत्र दन्तिरावणयोः प्रकृताप्रकृतयोः श्लेषः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
बि	भि	न्न	श	ङ्खः	क	लु	षी	भ	व	न्मु	हु
र्म	दे	न	द	न्ती	व	म	नु	ष्य	ध	र्म	णः
नि	र	स्त	घां	भी	र्य	म	पा	स्त	पु	ष्प	कं
प्र	क	म्प	या	मा	स	न	मा	न	सं	न	सः
ज			त			ज			र

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect