समुत्क्षिपन्यः पृथिवीभृतां वरं
वरप्रदानस्य चकार शूलिनः ।
त्रसत्तुषाराद्रिसुताससंभ्रम-
स्वयङ्ग्रहाश्लेषसुखेन निष्क्रयम् ॥

मल्लिनाथः समुत्क्षिपन्निति ॥ यो रावणः पृथिवीभृतां पर्वतानां वरं श्रेष्ठं कैलासं समुत्क्षिपन् । दर्पादिति शेषः । शूलिनो वरप्रदानस्य पूर्वोक्तस्य । त्रसन्त्याः शैलचलनेन बिभ्यत्यास्तुषाराद्रिसुतायाः पार्वत्याः ससंभ्रमो यः स्वयंग्रहः प्रियप्रार्थनां विना कण्ठग्रहणम् । `सुप्सुपा` इति समासः । तेन आश्लेषः संमेलनं तेन यत्सुखं तेन । त्रैलोक्याधिपत्यसुखादुत्कृष्टेनेति भावः । निष्क्रयं प्रत्युपकारनिर्गतिं चकार । `निष्क्रयो बुद्धियोगे स्यात्सामर्थ्ये निर्गतावपि` इति वैजयन्ती । यद्वा निष्क्रयं चकार क्रयेण व्यवहारेण याञ्चादोषदैन्यं ममार्जेत्यर्थः । अत्र सुखवरदानयोर्विनिमयात् परिवृत्तिरलंकारः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	मु	त्क्षि	प	न्यः	पृ	थि	वी	भृ	तां	व	रं
व	र	प्र	दा	न	स्य	च	का	र	शू	लि	नः
त्र	स	त्तु	षा	रा	द्रि	सु	ता	स	सं	भ्र	म
स्व	य	ङ्ग्र	हा	श्ले	ष	सु	खे	न	नि	ष्क्र	यम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect