अनन्यगुर्वास्तव केन केवलः
पुराणमूर्तेमहिमावगम्यते ।
मनुष्यजन्मापि सुरासुरान्गुणै-
र्भवान्भवच्छेदकरै करोत्यधः ॥

मल्लिनाथः अनन्येति ॥ न विद्यतेऽन्यो गुरुर्यस्यास्तस्या अनन्यगुर्वाः इत्यनीकारान्तः पाठः । समासात्प्राङ्ङीषि `नद्यृतश्च` (अष्टाध्यायी ५.४.१५३ ) इति कप्प्रसङ्गः स्यात् । पश्चात्त्वनुपसर्जनाधिकारात् `वोतो गुणवचनात्` (अष्टाध्यायी ४.१.४४ ) इति न प्राप्नोति । `ङिति ह्रस्वश्च` (अष्टाध्यायी १.४.६ ) इति वा नदीसंज्ञात्वात् `आण्नद्याः` (अष्टाध्यायी ७.३.११२ ) इत्याडागमः । केचित्तु समासान्तविधिरनित्य इति कपं वारयन्ति । तस्याः सर्वोत्तमायास्तव पुराणमूर्तेरमानुषस्वरूपस्य । केवलः कृत्स्नः । `केवलः कृत्स्न एकः स्यात्केवलश्चावधारणे` इति विश्वः । महिमा केनावगम्यते । न केनापीत्यर्थः । कुतः । मनुष्याज्जन्म यस्य स मनुष्यजन्मा भवान् । `अवर्ज्यो हि बहुव्रीहिर्व्यधिकरणो जन्माद्युत्तरपदः` इति वामनः । भवच्छेदकरैः संसारनिवर्तकैर्गुणैर्ज्ञानादिभिः सुरासुरान् । सुरासुरविरोधस्य कार्योपाधिकत्वेनाशाश्वतिकत्वात् `येषां च विरोधः शाश्वतिकः` (अष्टाध्यायी २.४.९ ) इति न द्वन्द्वैकवद्भाव इत्याहुः । अधः करोति । `शेषे प्रथमः` (अष्टाध्यायी १.४.१०८ ) इति प्रथमपुरुषः । भवच्छब्दस्य युष्मदस्मदन्यत्वेन शेषत्वादिति । मानुष एव ते महिमा दुरवगाहः । अमानुषस्तु किमिति तात्पर्यार्थः । द्वितीयार्थेऽसकृद्व्यञ्जनावृत्त्या छेकानुप्रासः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
अ	न	न्य	गु	र्वा	स्त	व	के	न	के	व	लः
पु	रा	ण	मू	र्ते	म	हि	मा	व	ग	म्य	ते
म	नु	ष्य	ज	न्मा	पि	सु	रा	सु	रा	न्गु	णै
र्भ	वा	न्भ	व	च्छे	द	क	रै	क	रो	त्य	धः
ज			त			ज			र

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect