उदीर्णरागप्रतिरोधकं जनै-
रभीक्ष्णमक्षुण्णतयातिदुर्गमम् ।
उपेयुषोमोक्षपथं मनस्विन-
स्त्वमग्रमूर्तिर्निरपायसंश्रया ॥

मल्लिनाथः उदीर्णरागेति ॥ उदीर्ण उद्रिक्तो रागो विषयाभिलाषः स एव प्रतिरोधकः प्रतिबन्धकः पाटच्चरश्च यस्मिन् । `प्रतिरोधिपरास्कन्दिपाटच्चरमलिम्लुचाः` इत्यमरः । अभीक्ष्णमक्षुण्णतया अनभ्यस्तत्वेनाप्रतिहतत्वेन च जनैरतिदुर्गमं मोक्षपथमपवर्गमार्गं, कान्तारं चोपेयुषः प्राप्तवतः । `उपेयिवान्-` (अष्टाध्यायी ३.२.१०९ ) इत्यादिना क्वस्वन्तो निपातः । मनस्विनः सुमनसः, धीरस्य च । प्रशंसायां विनिः । त्वमेव निरपायः पुनरावृत्तिरहितः संश्रयः प्राप्तिर्यस्याः सा तथोक्ता । `न स पुनरावर्तते` इति श्रुतेः । अग्रभूमिः प्राप्यस्थानम् । `अग्रमालम्बने प्राप्ये` इति विश्वः । `सोऽहम्` इत्यादिश्रुतेस्तत्प्राप्तेरेव मोक्षत्वादिति भावः । तस्मान्मुमुक्षूणामपि त्वमेव साक्षात्करणीय इति सिद्धम् । `तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय` इति श्रुतेः । यथा कस्यचित्कुतश्चित्संकटान्निर्गतस्य केनचित्कान्तारेण गतस्य किंचिन्निर्बाधस्थानप्राप्तिरभयाय कल्पते तथा त्वमपि मुमुक्षोरिति ध्वनिः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
उ	दी	र्ण	रा	ग	प्र	ति	रो	ध	कं	ज	नै
र	भी	क्ष्ण	म	क्षु	ण्ण	त	या	ति	दु	र्ग	मम्
उ	पे	यु	षो	मो	क्ष	प	थं	म	न	स्वि	न
स्त्व	म	ग्र	मू	र्ति	र्नि	र	पा	य	सं	श्र	या
ज			त			ज			र

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect