सितंसितिम्ना सुतरां मुनेर्वपुः
विसारिभिः सौधमिवाथ लम्भयन् ।
द्विजावलिव्याजनिशाकरांशुभिः
शुचिस्मितां वाचमवोचदच्युतः ॥

मल्लिनाथः सितमिति ॥ अथोभयोरुपवेशनानन्तरमच्युतो हेतुकर्ता । विसारिभिरभीक्ष्णं प्रसरद्भिः । `बहुलमाभीक्ष्ण्ये` (अष्टाध्यायी ३.२.८१ ) इति णिनिः । द्विजावलिर्दन्तपङ्क्तिः । `दन्तविप्राण्डजा द्विजाः` इत्यमरः । सैव व्याजः कपटं यस्य सः । तद्रूप इत्यर्थः । स चासौ निशाकरश्च तस्यांशुभिः किरणैः सितं स्वभावशुभ्रं मुनेर्वपुः सौधं प्रासादमिव सुतरामत्यन्तम् । अव्ययादाम्प्रत्ययः । सितिम्ना धावल्येन प्रयोज्यकर्त्रा लम्भयन् व्यापारयन् । अतिधवलयन्नित्यर्थः । लभेरत्र गत्युपसर्जनप्राप्त्यर्थत्वेनागत्यर्थत्वात् `गतिबुद्धि-` इत्यादिना अणि कर्तुर्न कर्मत्वम् । तथाह वामनः-`लभेर्गत्यर्थत्वाण्णिच्यणौ कर्तुः कर्मत्वाकर्मत्वे` इति । प्राप्त्युपसर्जनगत्यर्थत्वे तु कर्मत्वमेवेति रहस्यम् `लभेश्च` (अष्टाध्यायी ७.१.६४ ) इति नुमागमः । शुचिस्मितां वाचमवोचदुक्तवान् । ब्रुवो वच्यादेशः लुङ् `वच उम्` इत्युमागमे गुणः । अत्र सौधमिवेत्युपमायाः सितिम्ना लम्भयन्नित्यसंबन्धरूपातिशयोक्तेः द्विजावलिव्याजनिशाकरेति छलादिशब्दैरसत्यत्वप्रतिपादनरूपापह्नवस्य च मिथो नैरपेक्ष्यात् संसृष्टिः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
सि	तं	सि	ति	म्ना	सु	त	रां	मु	ने	र्व	पुः
वि	सा	रि	भिः	सौ	ध	मि	वा	थ	ल	म्भ	यन्
द्वि	जा	व	लि	व्या	ज	नि	शा	क	रां	शु	भिः
शु	चि	स्मि	तां	वा	च	म	वो	च	द	च्यु	तः
ज			त			ज			र

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect