निदाधधामानमिवाधिदीधितिं
मुदाविकासं मुनिमभ्युपेयुषी ।
विलोचने बिभ्रदधिश्रितश्रिणी
स पुण्डराकाक्ष इति स्फुटाभवत् ॥

मल्लिनाथः निदाघेति ॥ निदाघमुष्णं धाम किरणा यस्य तथोक्तम् । `निदाघो ग्रीष्मकाले स्यादुष्णस्वेदाम्बुनोरपि` इति विश्वः । अर्कमिवाधिदीधितिमधिकतेजसं मुनिमभिलक्ष्य । `अभिरभागे` इति लक्षणे कर्मप्रवचनीयसंज्ञा `कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया`। (अष्टाध्यायी २.३.८ ) मुदा विकासमुपेयुषी उपगते । क्कसुप्रत्ययान्तो निपातः । अत एवाधिश्रिता प्राप्ता श्रीर्याभ्यां ते तथोक्ते। `इकोऽचि विभक्तौ` (अष्टाध्यायी ७.१.७३ ) इति नुमागमः। विलोचने बिभ्रत् । `नाभ्यस्ताच्छतुः` (अष्टाध्यायी ७.१.७८ ) इति नुमभावः । स हरिः पुण्डरीकाक्ष इत्येवं स्फुटोऽभवत् । सूर्यसंनिधाने श्रीविकासभावादक्ष्णां पुण्डरीकसाधर्म्यात् । पुण्डरीके इवाक्षिणी यस्येत्यवयवार्थलाभे पुण्डरीकाक्ष इति व्यक्तम् । अन्वर्थसंज्ञोऽभूदित्यर्थः । बिभ्रत्स्फुटोऽभवदिति पदार्थहेतुकस्य काव्यलिङ्गस्य निदाघधामानमिवेत्युपमासापेक्षत्वादनयोरङ्गाङ्गिभावेन संकरः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	दा	ध	धा	मा	न	मि	वा	धि	दी	धि	तिं
मु	दा	वि	का	सं	मु	नि	म	भ्यु	पे	यु	षी
वि	लो	च	ने	बि	भ्र	द	धि	श्रि	त	श्रि	णी
स	पु	ण्ड	रा	का	क्ष	इ	ति	स्फु	टा	भ	वत्
ज			त			ज			र

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect