प्रफुल्लतापिच्छनिभैरभीषुभिः
शुभैश्च सप्तच्छदपांसुपाण्डुभिः ।
परम्परेण च्छुरितामलच्छवी
तदेकवर्णाविव तौ बभूवतुः ॥

मल्लिनाथः प्रफुल्लेति ॥ प्रफुल्लतीति प्रफुल्लं विकसितम् । `फुल्ल विकसने` इति धातोः पचाद्यजन्तम् । फलेर्निष्टायाम् `अनुपसर्गात्फुल्लक्षीबकृशोल्लाघाः` इति निपातनात्प्रफुल्लमित्येवेति क्षीरस्वामी । तापिच्छस्य तमालस्य पुष्पं तापिच्छम् । `फले लुक्` (अष्टाध्यायी ४.३.१६३ ) इति तद्धितलुक् । `द्विहीनं प्रसवे सर्वम्` इति नपुंसकत्वम् । `कालस्कन्धस्तमालः स्यात्तापिच्छोऽपि` इत्यमरः । तेन सदृशैः प्रफुल्लतापिच्छनिभैः । नित्यासमसत्वादस्वपदविग्रहः । अत एव `स्युरुत्तरपदे त्वमी` इति, `निभसंकाशनीकाशप्रतीकाशोपमादयः` इत्यमरः । सप्त छदाः पर्णानि पर्वसु यस्येति सप्तच्छदो वृक्षभेदः । `सप्तपर्णो विशालत्वक्शारदो विषमच्छदः` इत्यमरः । संख्याशब्दस्य वृत्तिविषये वीप्सार्थत्वं सप्तपर्णादिवदित्युक्तं भाष्ये । शेषं तापिच्छवत् । तस्य पुष्पाणि सप्तच्छदानि तेषां पांशुवत्पाण्डुभिः शुभ्रैरभीषुभिरन्योन्यरश्मिभिः `अभीषुः प्रग्रहे रश्मौ` इति शाश्वतः । परस्परेण छुरिते रूषितेऽमले छवी अन्योन्यकान्ती ययोस्तौ । छव्योरभीषूणामवयवावयविभावाद्भेदनिर्देशः । तौ हरिनारदौ तदैकवर्णाविव बभूवतुः । उभयप्रभामेलनादुभयोरपि सर्वाङ्गीणो गङ्गायमुनासंगम इव स्फटिकेन्द्रनीलमणिप्रभामेलनप्रायः कश्चिदेको वर्णः प्रादुर्बभूव तन्निमित्ता चेयमनयोरेकवर्णत्वोत्प्रेक्षा

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
प्र	फु	ल्ल	ता	पि	च्छ	नि	भै	र	भी	षु	भिः
शु	भै	श्च	स	प्त	च्छ	द	पां	सु	पा	ण्डु	भिः
प	र	म्प	रे	ण	च्छु	रि	ता	म	ल	च्छ	वी
त	दे	क	व	र्णा	वि	व	तौ	ब	भू	व	तुः
ज			त			ज			र

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect