निवर्त्य सोऽनुव्रजतः कृतानती-
नतीन्द्रयज्ञाननिधिर्नभः सदः ।
समासदत्सादितदैत्यसंपदः
पदं महेन्द्रलायचारु चक्रिणः ॥

मल्लिनाथः निवर्त्येति ॥ अतीन्द्रिया इन्द्रियमतिकान्ता देशकालस्वरूपाद्विप्रकृष्टार्थाः । `अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयया` इति समासः । द्विगुप्राप्तापन्नालंपूर्वगतिसमासेषु परलिङ्गताप्रतिषेधो वक्तव्यः` इति विशेष्यलिङ्गत्वम् । तेषां ज्ञानं तस्य निधिः। सर्वार्थद्रष्टेत्यर्थः । कृतानतीन् कृतप्रणामाननुव्रजतोऽनुगच्छतः नभस्याकाशे सीदन्ति गच्छन्तीति नभःसदः सुरान् । `सत्सूद्विष-` (अष्टाध्यायी ३.२.६१ ) इत्यादिना क्विप् । निवर्त्य प्रतिषिध्य स मुनिः सादितदैत्यसंपदः सादिताः विध्वस्तीकृताः दैत्यानां संपदो येन तस्य चक्रिणः कृष्णस्य पदं स्थानं महेन्द्रालयचारु इन्द्रभवनमिव भासमानं समासदत् । समाङ्पूर्वात्षद्लृधातोर्लुङ् । `पुषादि-` (अष्टाध्यायी ३.१.५५ ) इत्यङ् । अत्र नतीनती पदःपदमिति च द्वयोर्व्यञ्जनयुग्मयोरसकृदावृत्त्या छेकानुप्रासः । अन्यत्र वृत्त्यनुप्रास इत्यनयोः संसृष्टिः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	व	र्त्य	सो	ऽनु	व्र	ज	तः	कृ	ता	न	ती
न	ती	न्द्र	य	ज्ञा	न	नि	धि	र्न	भः	स	दः
स	मा	स	द	त्सा	दि	त	दै	त्य	सं	प	दः
प	दं	म	हे	न्द्र	ला	य	चा	रु	च	क्रि	णः
ज			त			ज			र

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect