निवृत्ता भोगेच्छा पुरुषबहुमानोऽपि गलितः
समानाः स्वर्याताः सपदि सुहृदो जीवितसमाः ।
शनैर्यष्ट्युत्थानं घनतिमिररुद्धे च नयने
अहो मूढः कायस्तदपि मरणापायचकितः ॥

अन्वयः AI भोगेच्छा निवृत्ता, पुरुष-बहु-मानः अपि गलितः, जीवित-समाः सुहृदः समानाः सपदि स्वर्-याताः। यष्टि-उत्थानं शनैः, नयने च घन-तिमिर-रुद्धे। अहो, मूढः कायः तत् अपि मरण-अपाय-चकितः।

Summary AI The desire for pleasures has ceased, great respect from others has vanished, friends dear as life and peers have quickly gone to heaven. Rising requires a stick, and the eyes are blocked by thick darkness. Alas, the foolish body, even then, is terrified of the danger of death.

सारांश AI भोगों की इच्छा समाप्त हो गई, मित्र चले गए और शरीर जर्जर हो गया, फिर भी यह मूर्ख जीव मृत्यु की आशंका से भयभीत है।

पदच्छेदः AI

निवृत्ता	निवृत्त (नि√वृत्+क्त, १.१)	Has ceased
भोग	भोग	pleasures
इच्छा	इच्छा (१.१)	the desire for
पुरुष	पुरुष	people
बहु	बहु	great
मानः	मान (१.१)	respect from
अपि	अपि	also
गलितः	गलित (√गल्+क्त, १.१)	has vanished
समानाः	समान (१.३)	Peers
स्वर्	स्वर्	heaven
याताः	यात (√या+क्त, १.३)	have gone to
सपदि	सपदि	quickly
सुहृदः	सुहृद् (१.३)	friends
जीवित	जीवित	life
समाः	सम (१.३)	equal to
शनैः	शनैस्	Slowly
यष्टि	यष्टि	stick
उत्थानम्	उत्थान (१.१)	rising is with a
घन	घन	thick
तिमिर	तिमिर	darkness
रुद्धे	रुद्ध (√रुध्+क्त, ७.२)	are blocked by
च	च	and
नयने	नयन (७.२)	the two eyes
अहो	अहो	Alas
मूढः	मूढ (१.१)	foolish
कायः	काय (१.१)	the body
तत्	तद्	still
अपि	अपि	even
मरण	मरण	death
अपाय	अपाय	danger of
चकितः	चकित (१.१)	is afraid of

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
नि	वृ	त्ता	भो	गे	च्छा	पु	रु	ष	ब	हु	मा	नो	ऽपि	ग	लि	तः
स	मा	नाः	स्व	र्या	ताः	स	प	दि	सु	हृ	दो	जी	वि	त	स	माः
श	नै	र्य	ष्ट्यु	त्था	नं	घ	न	ति	मि	र	रु	द्धे	च	न	य	ने
अ	हो	मू	ढः	का	य	स्त	द	पि	म	र	णा	पा	य	च	कि	तः
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

अमरुशतकम् अमरुः

About

Resources

Connect