पातालमाविशसि यासि नभो विलङ्घ्य
दिङ्मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन ।
भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथमात्मनीनं
न ब्रह्म संसरसि विर्वृतिम्मेषि येन ॥

अन्वयः AI मानस, चापलेन पातालम् आविशसि, नभः विलङ्घ्य यासि, दिक्-मण्डलम् भ्रमसि। (त्वम्) जातु भ्रान्त्या अपि विमलम् आत्मनीनम् ब्रह्म कथम् न संसरसि, येन निर्वृतिम् एषि?
Summary AI O mind, due to your fickleness, you enter the netherworld, cross the sky, and wander through all directions. Why do you not, even once by mistake, approach the pure Brahman, which is your very Self, by which you would attain supreme bliss?
सारांश AI हे चंचल मन! तू पाताल से आकाश तक भटकता है, पर उस निर्मल ब्रह्म का ध्यान क्यों नहीं करता जिससे तुझे वास्तविक शांति और मुक्ति मिल सके?
पदच्छेदः AI
पातालम्पाताल (२.१) the netherworld
आविशसिआविशसि (आ√विश् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you enter
यासियासि (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you go
नभःनभस् (२.१) the sky
विलङ्घ्यविलङ्घ्य (वि√लङ्घ्+ल्यप्) having crossed
दिक्-मण्डलम्दिक्मण्डल (२.१) the circle of directions
भ्रमसिभ्रमसि (√भ्रम् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you wander
मानसमानस (८.१) O mind
चापलेनचापल (३.१) due to fickleness
भ्रान्त्याभ्रान्ति (३.१) by mistake
अपिअपि even
जातुजातु ever
विमलम्विमल (२.१) pure
कथम्कथम् why
आत्मनीनम्आत्मनीन (२.१) related to the Self
not
ब्रह्मब्रह्मन् (२.१) Brahman
संसरसिसंसरसि (सम्√सृ कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you approach
निर्वृतिम्निर्वृति (२.१) supreme bliss
एषिएषि (√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you attain
येनयद् (३.१) by which
छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४
पा ता मा वि सि या सि भो वि ङ्घ्य
दि ङ्म ण्ड लं भ्र सि मा चा ले
भ्रा न्त्या पि जा तु वि लं मा त्म नी नं
ब्र ह्म सं सि वि र्वृ ति म्मे षि ये
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.