क्षान्तं न क्षमया गृहोचितसुखं त्यक्तं न सन्तोषतः
सोढो दुःसहशीततापपवनक्लेशो न तप्तं तपः ।
ध्यातं वित्तमहर्निशं नित्यमितप्राणैर्न शम्भोः पदं
तत्तत्कर्म कृतं यदेव मुनिभिस्तैस्तैः फलैर्वञ्चिताः ॥

अन्वयः AI क्षमया क्षान्तं न, गृहोचित-सुखं सन्तोषतः त्यक्तं न, दुःसह-शीत-ताप-पवन-क्लेशः सोढः, तपः न तप्तम्। नित्यमित-प्राणैः अहर्-निशं वित्तं ध्यातं, शम्भोः पदं न (ध्यातम्)। यत् एव मुनिभिः कृतं तत् तत् कर्म (अस्माभिः कृतम्, परन्तु) तैः तैः फलैः वञ्चिताः (स्मः)।

Summary AI We practiced forbearance, but not out of a sense of forgiveness. We gave up the comforts of home, but not from contentment. We endured unbearable cold, heat, and wind, but performed no austerity. We meditated day and night on wealth with controlled breath, but not on the feet of Shiva. We performed the very same acts as the sages, but are cheated of their fruits.

सारांश AI हमने मुनियों की भांति शारीरिक कष्ट तो सहे पर उनका आध्यात्मिक फल प्राप्त न कर सके, क्योंकि हमारा मन शिव के बजाय सदैव धन के चिंतन में लगा रहा।

पदच्छेदः AI

क्षान्तम्	क्षान्त (√क्षम्+क्त, १.१)	Forgiveness was practiced
न	न	not
क्षमया	क्षमा (३.१)	out of forgiveness
गृह	गृह	home
उचित	उचित	proper
सुखम्	सुख (१.१)	comforts
त्यक्तम्	त्यक्त (√त्यज्+क्त, १.१)	were abandoned
न	न	not
सन्तोषतः	सन्तोषतः	from contentment
सोढः	सोढ (√सह्+क्त, १.१)	Was endured
दुःसह	दुःसह	unbearable
शीत	शीत	cold
ताप	ताप	heat
पवन	पवन	wind
क्लेशः	क्लेश (१.१)	the affliction of
न	न	not
तप्तम्	तप्त (√तप्+क्त, १.१)	was performed
तपः	तपस् (१.१)	austerity
ध्यातम्	ध्यात (√ध्यै+क्त, १.१)	Was meditated upon
वित्तम्	वित्त (१.१)	wealth
अहर्	अहर्	day
निशम्	निशम्	and night
नित्यमित	नित्यमित	constantly controlled
प्राणैः	प्राण (३.३)	with life-breaths
न	न	not
शम्भोः	शम्भु (६.१)	of Shiva
पदम्	पद (१.१)	the feet
तत्	तद् (१.१)	That
तत्	तद् (१.१)	that
कर्म	कर्मन् (१.१)	act
कृतम्	कृत (√कृ+क्त, १.१)	was done
यत्	यद् (१.१)	which
एव	एव	indeed
मुनिभिः	मुनि (३.३)	by sages
तैः	तद् (३.३)	by those
तैः	तद् (३.३)	very
फलैः	फल (३.३)	fruits
वञ्चिताः	वञ्चित (√वञ्च्+क्त, १.३)	we are cheated of

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
क्षा	न्तं	न	क्ष	म	या	गृ	हो	चि	त	सु	खं	त्य	क्तं	न	स	न्तो	ष	तः
सो	ढो	दुः	स	ह	शी	त	ता	प	प	व	न	क्ले	शो	न	त	प्तं	त	पः
ध्या	तं	वि	त्त	म	ह	र्नि	शं	नि	त्य	मि	त	प्रा	णै	र्न	श	म्भोः	प	दं
त	त्त	त्क	र्म	कृ	तं	य	दे	व	मु	नि	भि	स्तै	स्तैः	फ	लै	र्व	ञ्चि	ताः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect