अभुक्तायां यस्यां क्षणमपि न यातं नृपशतै-
र्धुवस्तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभृताम् ।
तदंशस्याप्यंशे तदवयलेशेऽपि पतयो
विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥

अन्वयः AI यस्याम् अभुक्तायाम् नृप-शतैः क्षणम् अपि न यातम्, तस्याः लाभे क्षिति-भृताम् कः इव बहुमानः? तत्-अंशस्य अपि अंशे तत्-अवयव-लेशे अपि पतयः जडाः विषादे कर्तव्ये सति प्रत्युत मुदम् विदधति ।
Summary AI What great honor is there for kings in gaining this earth, which has surely never been left unenjoyed by hundreds of previous kings for even a moment? Yet fools, who are masters of just a fraction of a portion of a tiny part of it, feel joy instead of the grief they ought to feel.
सारांश AI सैकड़ों राजाओं ने इस पृथ्वी को भोगा है, यह कभी किसी के साथ नहीं गई। इसके एक छोटे से टुकड़े को पाकर गर्व करना मूर्खता है; बुद्धिमान व्यक्ति तो इसकी नश्वरता पर शोक करते हैं।
पदच्छेदः AI
अभुक्तायाम्अभुक्त (√भुज्+क्त, ७.१) unenjoyed
यस्याम्यद् (७.१) in which (earth)
क्षणम्क्षणम् a moment
अपिअपि even
not
यातम्यात (√या+क्त, १.१) has passed
नृप-शतैःनृपशत (३.३) by hundreds of kings
ध्रुवम्ध्रुवम् surely
तस्याःतद् (६.१) of that
लाभेलाभ (७.१) in gaining
कःकिम् (१.१) what
इवइव sort of
बहुमानःबहुमान (१.१) great respect
क्षिति-भृताम्क्षितिभृत् (६.३) for kings
तत्-अंशस्यतद्अंश (६.१) of a part of that
अपिअपि even
अंशेअंश (७.१) in a part
तत्-अवयव-लेशेतद्अवयवलेश (७.१) in a tiny fraction of its portion
अपिअपि even
पतयःपति (१.३) masters
विषादेविषाद (७.१) grief
कर्तव्येकर्तव्य (√कृ+तव्य, ७.१) when it should be done
विदधतिविदधति (वि√धा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) feel
जडाःजड (१.३) fools
प्रत्युतप्रत्युत on the contrary
मुदम्मुद् (२.१) joy
छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७
भु क्ता यां स्यां क्ष पि या तं नृ तै
र्धु स्त स्या ला भे हु मा नः क्षि ति भृ ताम्
दं स्या प्यं शे ले शे ऽपि यो
वि षा दे र्त व्ये वि ति डाः प्र त्यु मु दम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.