वयमिह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं दुकूलैः
सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः ।
स तु भवतु दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला
मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान्को दरिद्रः ॥

अन्वयः AI वयम् इह वल्कलैः परितुष्टाः (स्मः), त्वम् दुकूलैः (परितुष्टः असि) । इह परितोषः समः, विशेषः निर्विशेषः । सः तु दरिद्रः भवतु यस्य तृष्णा विशाला (अस्ति) । मनसि परितुष्टे च कः अर्थवान्? कः दरिद्रः?

Summary AI We are content here with bark garments, and you with silk ones. In this, our contentment is the same; the difference is no difference at all. He is truly poor whose desire is vast. When the mind is content, who is rich and who is poor?

सारांश AI हम वल्कल वस्त्रों में संतुष्ट हैं और तुम रेशमी वस्त्रों में, पर संतोष दोनों का समान है। दरिद्र तो वही है जिसकी इच्छाएँ बड़ी हैं; जिसका मन संतुष्ट है उसके लिए अमीर-गरीब का कोई भेद नहीं है।

पदच्छेदः AI

वयम्	अस्मद् (१.३)	we
इह	इह	here
परितुष्टाः	परितुष्ट (परि√तुष्+क्त, १.३)	are satisfied
वल्कलैः	वल्कल (३.३)	with bark garments
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
दुकूलैः	दुकूल (३.३)	with silk garments
समः	सम (१.१)	is the same
इह	इह	in this matter
परितोषः	परितोष (१.१)	the satisfaction
निर्विशेषः	निर्विशेष (१.१)	is non-different
विशेषः	विशेष (१.१)	the difference
सः	तद् (१.१)	he
तु	तु	however
भवतु	भवतु (√भू कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	let him be
दरिद्रः	दरिद्र (१.१)	poor
यस्य	यद् (६.१)	whose
तृष्णा	तृष्णा (१.१)	desire
विशाला	विशाल (१.१)	is vast
मनसि	मनस् (७.१)	the mind
च	च	and
परितुष्टे	परितुष्ट (परि√तुष्+क्त, ७.१)	being satisfied
कः	किम् (१.१)	who
अर्थवान्	अर्थवत् (१.१)	is rich
कः	किम् (१.१)	who
दरिद्रः	दरिद्र (१.१)	is poor

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
व	य	मि	ह	प	रि	तु	ष्टा	व	ल्क	लै	स्त्वं	दु	कू	लैः
स	म	इ	ह	प	रि	तो	षो	नि	र्वि	शे	षो	वि	शे	षः
स	तु	भ	व	तु	द	रि	द्रो	य	स्य	तृ	ष्णा	वि	शा	ला
म	न	सि	च	प	रि	तु	ष्टे	को	ऽर्थ	वा	न्को	द	रि	द्रः
न			न			म			य			य

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

अमरुशतकम् अमरुः

About

Resources

Connect