अर्थानामीशिषे त्वं वयमपि च गिरामीश्महे यावदर्थं
शूरस्त्वं वादिदर्पव्युपशमनविधावक्षयं पाटवं नः ।
सेवन्ते त्वां धनाढ्या मतिमलहतयेमामपि श्रोतुकामा-
मय्यप्यास्था न ते चेत्त्वयि मम नितरामेव राजन्ननास्था ॥

अन्वयः AI त्वम् अर्थानाम् ईशिषे । वयम् अपि च गिराम् यावदर्थम् ईश्महे । त्वम् शूरः (असि) । वादि-दर्प-व्युपशमन-विधौ नः पाटवम् अक्षयम् (अस्ति) । धनाढ्याः त्वाम् सेवन्ते । माम् अपि श्रोतु-कामाः मति-मल-हतये (सेवन्ते) । चेत् ते मयि आस्था न (अस्ति), (तर्हि) राजन्, मम त्वयि नितराम् एव अनास्था (अस्ति) ।

Summary AI You are the master of wealth; we are masters of words and their meaning. You are brave; our skill in quelling the pride of opponents is inexhaustible. The wealthy serve you; those eager to listen serve me to purify their minds. If you have no regard for me, O king, then I have absolutely no regard for you.

सारांश AI तुम धन के स्वामी हो तो हम शब्दों के। तुम शूरवीर हो तो हम शास्त्रार्थ में निपुण। यदि तुम्हें हमारी ज्ञानमयी बातों में रुचि नहीं है, तो हे राजन्! हमें भी तुमसे कोई प्रयोजन नहीं है।

पदच्छेदः AI

अर्थानाम्	अर्थ (६.३)	of wealth
ईशिषे	ईशिषे (√ईश् कर्तरि लट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	you are the master
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
वयम्	अस्मद् (१.३)	we
अपि	अपि	also
च	च	and
गिराम्	गीर् (६.३)	of words
ईश्महे	ईश्महे (√ईश् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. बहु.)	are masters
यावदर्थम्	यावदर्थम्	as far as their meaning goes
शूरः	शूर (१.१)	are brave
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
वादि-दर्प-व्युपशमन-विधौ	वादिन्–दर्प–व्युपशमन–विधि (७.१)	in the act of quelling the pride of disputants
अक्षयम्	अक्षय (१.१)	is inexhaustible
पाटवम्	पाटव (१.१)	skill
नः	अस्मद् (६.३)	our
सेवन्ते	सेवन्ते (√सेव् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	serve
त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
धनाढ्याः	धनाढ्य (१.३)	the wealthy
मति-मल-हतये	मति–मल–हति (४.१)	to destroy the impurity of their minds
माम्	अस्मद् (२.१)	me
अपि	अपि	also
श्रोतु-कामाः	श्रोतुम् (√श्रु+तुमुन्)–काम (१.३)	those desirous of hearing
मयि	अस्मद् (७.१)	in me
अपि	अपि	also
आस्था	आस्था (१.१)	regard
न	न	no
ते	युष्मद् (६.१)	your
चेत्	चेत्	if
त्वयि	युष्मद् (७.१)	in you
मम	अस्मद् (६.१)	my
नितराम्	नितराम्	is utterly
एव	एव	indeed
राजन्	राजन् (८.१)	O king
अनास्था	अनास्था (१.१)	disregard

छन्दः स्रग्धरा [२१: मरभनययय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९	२०	२१
अ	र्था	ना	मी	शि	षे	त्वं	व	य	म	पि	च	गि	रा	मी	श्म	हे	या	व	द	र्थं
शू	र	स्त्वं	वा	दि	द	र्प	व्यु	प	श	म	न	वि	धा	व	क्ष	यं	पा	ट	वं	नः
से	व	न्ते	त्वां	ध	ना	ढ्या	म	ति	म	ल	ह	त	ये	मा	म	पि	श्रो	तु	का	मा
म	य्य	प्या	स्था	न	ते	चे	त्त्व	यि	म	म	नि	त	रा	मे	व	रा	ज	न्न	ना	स्था
म			र			भ			न			य			य			य

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

अमरुशतकम् अमरुः

About

Resources

Connect