त्वं राजा वयमप्युपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः
ख्यातस्त्वं विभवैर्यशांसि कवयो दिक्षु प्रतन्वन्ति नः ।
इत्थं मानधनातिदूरमुभयोरप्यावयोरन्तरं
यद्यस्मासु पराङ्मुखोऽसि वयमप्येकान्ततो निःस्पृहा ॥

अन्वयः AI त्वम् राजा (असि) । वयम् अपि उपासित-गुरु-प्रज्ञा-अभिमान-उन्नताः (स्मः) । त्वम् विभवैः ख्यातः (असि) । कवयः नः यशांसि दिक्षु प्रतन्वन्ति । इत्थम् मान-धन-अतिदूरम् उभयोः अपि आवयोः अन्तरम् । यदि अस्मासु पराङ्मुखः असि, वयम् अपि एकान्ततः निःस्पृहाः (स्मः) ।

Summary AI You are a king; we too are elevated by the pride of wisdom gained from revered teachers. You are famous for your wealth; poets spread our fame in all directions. Thus, the difference between us both is vast in terms of honor and wealth. If you are indifferent to us, we are also completely indifferent to you.

सारांश AI यदि तुम राजा हो तो हम भी ज्ञान के धनी हैं। तुम्हारी प्रसिद्धि धन से है तो हमारी कीर्ति कवियों के कारण है। यदि तुम हमसे विमुख हो तो हमें भी तुम्हारी कोई आवश्यकता या लालसा नहीं है।

पदच्छेदः AI

त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
राजा	राजन् (१.१)	are a king
वयम्	अस्मद् (१.३)	we
अपि	अपि	also
उपासित-गुरु-प्रज्ञा-अभिमान-उन्नताः	उपासित–गुरु–प्रज्ञा–अभिमान–उन्नत (१.३)	are lofty with the pride of wisdom from revered teachers
ख्यातह्	ख्यात (√ख्या+क्त, १.१)	are famous
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
विभवैः	विभव (३.३)	for your wealth
यशांसि	यशस् (२.३)	fame
कवयः	कवि (१.३)	poets
दिक्षु	दिश् (७.३)	in all directions
प्रतन्वन्ति	प्रतन्वन्ति (प्र√तन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	spread
नः	अस्मद् (६.३)	our
इत्थम्	इत्थम्	thus
मान-धन-अतिदूरम्	मान–धन–अतिदूरम् (१.१)	very far apart in terms of honor and wealth
उभयोः	उभ (६.२)	of us both
अपि	अपि	also
आवयोः	अस्मद् (६.२)	our
अन्तरम्	अन्तर (१.१)	is the difference
यदि	यदि	if
अस्मासु	अस्मद् (७.३)	towards us
पराङ्मुखः	पराङ्मुख (१.१)	are indifferent
असि	असि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you are
वयम्	अस्मद् (१.३)	we
अपि	अपि	also
एकान्ततः	एकान्ततः	are completely
निःस्पृहाः	निःस्पृह (१.३)	indifferent

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
त्वं	रा	जा	व	य	म	प्यु	पा	सि	त	गु	रु	प्र	ज्ञा	भि	मा	नो	न्न	ताः
ख्या	त	स्त्वं	वि	भ	वै	र्य	शां	सि	क	व	यो	दि	क्षु	प्र	त	न्व	न्ति	नः
इ	त्थं	मा	न	ध	ना	ति	दू	र	मु	भ	यो	र	प्या	व	यो	र	न्त	रं
य	द्य	स्मा	सु	प	रा	ङ्मु	खो	ऽसि	व	य	म	प्ये	का	न्त	तो	निः	स्पृ	हा
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect