स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमिती
मुखं श्लेष्मागारं तदपि च शशाङ्केन तुलितम् ।
स्रवन्मूत्रक्लिन्नं करिवरशिरस्पर्धि जघनं
मुहुर्निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरुकृतम् ॥

अन्वयः AI स्तनौ मांस-ग्रन्थी (स्तः), (तौ) कनक-कलशौ इति उपमिती । मुखम् श्लेष्म-आगारम् (अस्ति), तत् अपि च शशाङ्केन तुलितम् । जघनम् स्रवत्-मूत्र-क्लिन्नम् (अस्ति), (तत्) करि-वर-शिरः-स्पर्धि (कृतम्) । (इति) मुहुः निन्द्यम् रूपम् कवि-जन-विशेषैः गुरु-कृतम् ।
Summary AI The breasts are but glands of flesh, yet they are compared to golden pitchers. The face is a repository of phlegm, yet it is likened to the moon. The loins, wet with dripping urine, are made to rival the head of a noble elephant. Thus, a woman's form, though utterly contemptible, is glorified by poets.
सारांश AI शरीर के जिन अंगों को कवि सुंदर उपमाएं देकर बढ़ा-चढ़ाकर बताते हैं, वे वास्तव में घृणित और मांस-मल से भरे हुए निंदनीय अंग मात्र हैं।
पदच्छेदः AI
स्तनौस्तन (१.२) The two breasts
मांस-ग्रन्थीमांसग्रन्थि (१.२) are glands of flesh
कनक-कलशौकनककलश (१.२) to golden pitchers
इतिइति thus
उपमितीउपमित (उप√मा+क्त, १.२) are compared
मुखम्मुख (१.१) The face
श्लेष्म-आगारम्श्लेष्मन्आगार (१.१) is a house of phlegm
तत्तद् (१.१) it
अपिअपि also
and
शशाङ्केनशशाङ्क (३.१) with the moon
तुलितम्तुलित (√तुल्+क्त, १.१) is compared
स्रवत्-मूत्र-क्लिन्नम्स्रवत् (√स्रु+शतृ)मूत्रक्लिन्न (√क्लिद्+क्त, १.१) wet with dripping urine
करि-वर-शिरः-स्पर्धिकरिन्वरशिरस्स्पर्धिन् (१.१) rivaling the head of a noble elephant
जघनम्जघन (१.१) The loins
मुहुःमुहुर् repeatedly
निन्द्यम्निन्द्य (√निन्द्+यत्, १.१) contemptible
रूपम्रूप (१.१) the form
कवि-जन-विशेषैःकविजनविशेष (३.३) by eminent poets
गुरु-कृतम्गुरुकृत (√कृ+क्त, १.१) is glorified
छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७
स्त नौ मां ग्र न्थी शा वि त्यु मि ती
मु खं श्ले ष्मा गा रं पि शा ङ्के तु लि तम्
स्र न्मू त्र क्लि न्नं रि शि स्प र्धि नं
मु हु र्नि न्द्यं रू पं वि वि शे षै र्गु रु कृ तम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.