ब्रह्मज्ञानविवेकनिर्मलधियः कुर्वन्त्यहो दुष्करं
यन्मुञ्चन्त्युपभोगभाञ्ज्यपि धनान्येकान्ततो निःस्पृहाः ।
सम्प्रातान्न पुरा न सम्प्रति न च प्राप्तौ दृढप्रत्यया-
न्वाञ्छामात्रपरिग्रहानपि परं त्यक्तुं न शक्ता वयम् ॥

अन्वयः AI अहो, ब्रह्म-ज्ञान-विवेक-निर्मल-धियः (पुरुषाः) दुष्करम् कुर्वन्ति, यत् एकान्ततः निःस्पृहाः (सन्तः) उपभोग-भाञ्जि अपि धनानि मुञ्चन्ति । वयम् तु पुरा न सम्प्राप्तान्, सम्प्रति न (सम्प्राप्तान्), च प्राप्तौ दृढ-प्रत्ययान् न (भूतान्), वाञ्छा-मात्र-परिग्रहान् अपि परम् (धनानि) त्यक्तुम् न शक्ताः ।

Summary AI Oh, how remarkable is the difficult feat performed by those whose minds are purified by the wisdom of Brahman! Being completely detached, they renounce wealth even while it is in their possession. We, on the other hand, are unable to renounce even those things we have never possessed, do not possess now, have no firm hope of ever possessing, and which exist only as objects of our desire.

सारांश AI वे धन्य हैं जो विवेक से धन का मोह त्याग देते हैं। हम तो उस धन की कल्पना को भी छोड़ने में असमर्थ हैं जो हमारे पास कभी था ही नहीं।

पदच्छेदः AI

ब्रह्म-ज्ञान-विवेक-निर्मल-धियः	ब्रह्मन्–ज्ञान–विवेक–निर्मल–धी (१.३)	those whose intellect is purified by the discrimination born of the knowledge of Brahman
कुर्वन्ति	कुर्वन्ति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	do
अहो	अहो	Oh!
दुष्करम्	दुष्कर (२.१)	a difficult thing
यत्	यत्	that
मुञ्चन्ति	मुञ्चन्ति (√मुच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	they renounce
उपभोग-भाञ्जि	उपभोग–भाञ्ज् (√भज्+णिनि, २.३)	which are objects of enjoyment
अपि	अपि	even
धनानि	धन (२.३)	riches
एकान्ततः	एकान्ततः	completely
निःस्पृहाः	निःस्पृह (१.३)	being without desire
सम्प्राप्तान्	सम्प्राप्त (सम्+प्र√आप्+क्त, २.३)	those which have been obtained
न	न	not
पुरा	पुरा	before
न	न	not
सम्प्रति	सम्प्रति	now
न	न	not
च	च	and
प्राप्तौ	प्राप्ति (७.१)	in obtaining
दृढ-प्रत्ययान्	दृढ–प्रत्यय (२.३)	those in which there is firm conviction
वाञ्छा-मात्र-परिग्रहान्	वाञ्छा–मात्र–परिग्रह (२.३)	those which are possessed only by desire
अपि	अपि	even
परम्	परम्	but
त्यक्तुम्	त्यक्तुम् (√त्यज्+तुमुन्)	to renounce
न	न	not
शक्ताः	शक्त (√शक्+क्त, १.३)	are able
वयम्	अस्मद् (१.३)	we

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
ब्र	ह्म	ज्ञा	न	वि	वे	क	नि	र्म	ल	धि	यः	कु	र्व	न्त्य	हो	दु	ष्क	रं
य	न्मु	ञ्च	न्त्यु	प	भो	ग	भा	ञ्ज्य	पि	ध	ना	न्ये	का	न्त	तो	निः	स्पृ	हाः
स	म्प्रा	ता	न्न	पु	रा	न	स	म्प्र	ति	न	च	प्रा	प्तौ	दृ	ढ	प्र	त्य	या
न्वा	ञ्छा	मा	त्र	प	रि	ग्र	हा	न	पि	प	रं	त्य	क्तुं	न	श	क्ता	व	यम्
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

अमरुशतकम् अमरुः

About

Resources

Connect