धैर्यं यस्य पिता क्षमा च जननी शान्तिश्चिरं गेहिनी
सत्यं मित्रमिदं दया च भगिनी भ्राता मनःसंयमः ।
शय्या भूमितलं दिशोऽपि वसनं ज्ञानामृतं भोजनं
ह्येते यस्य कुटुम्बिनो वद सखे कस्माद्भयं योगिनः ॥

सारांश AI धैर्य जिसके पिता, क्षमा माता, शांति पत्नी, सत्य मित्र, दया बहन और मन का संयम भाई है; पृथ्वी जिसकी शय्या, दिशाएं वस्त्र और ज्ञान ही भोजन है, उस योगी को भला किसी का भय कैसे हो सकता है? उसका परिवार तो दिव्य गुणों से बना है।
पदच्छेदः
धैर्यंधैर्य (१.१)
यस्ययद् (६.१)
पितापितृ (१.१)
क्षमाक्षमा (१.१)
(अव्ययः)
जननीजननी (१.१)
शान्तिश्शान्ति (१.१)
चिरंचिरम् (अव्ययः)
गेहिनीगेहिनी (१.१)
सत्यंसत्य (१.१)
मित्रम्मित्र (१.१)
इदंइदम् (१.१)
दयादया (१.१)
(अव्ययः)
भगिनीभगिनी (१.१)
भ्राताभ्रातृ (१.१)
मनःसंयमःमनस्संयम (१.१)
शय्याशय्या (१.१)
भूमितलंभूमितल (१.१)
दिशोदिश् (१.३)
ऽपिअपि (अव्ययः)
वसनंवसन (१.१)
ज्ञानामृतंज्ञानअमृत (१.१)
भोजनंभोजन (१.१)
ह्येतेहि (अव्ययः)एतद् (१.३)
यस्ययद् (६.१)
कुटुम्बिनोकुटुम्बिन् (१.३)
वदवद (√वद् लोट् म.पु. )
सखेसखि (८.१)
कस्माद् (५.१)
भयंभय (१.१)
योगिनःयोगिन् (६.१)
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
धै र्यं स्य पि ता क्ष मा नी शा न्ति श्चि रं गे हि नी
त्यं मि त्र मि दं या गि नी भ्रा ता नः सं मः
य्या भू मि लं दि शो ऽपि नं ज्ञा ना मृ तं भो नं
ह्ये ते स्य कु टु म्बि नो खे स्मा द्भ यं यो गि नः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.