स्त्रीमुद्रां कुसुमायुधस्य जयिनीं सर्वार्थसम्पत्करीं
ये मूढाः प्रविहाय यान्ति कुधियो मिथ्याफलान्वेषिणः ।
ते तेनैव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृता मुण्डिताः
केचित्पञ्चशिखीकृताश्च जटिलाः कापालिकाश्चापरे ॥

अन्वयः AI ये मूढाः कुधियः मिथ्या-फल-अन्वेषिणः कुसुम-आयुधस्य जयिनीम् सर्व-अर्थ-सम्पत्-करीम् स्त्री-मुद्राम् प्रविहाय यान्ति, ते तेन एव निर्दयतरम् निहत्य नग्नी-कृताः, मुण्डिताः, केचित् पञ्च-शिखी-कृताः च, अपरे जटिलाः कापालिकाः च (भवन्ति) ।
Summary AI Those foolish, wicked-minded seekers of false fruits who abandon the emblem of woman—which is the victorious, all-purpose-fulfilling seal of the flower-arrowed god (Cupid)—are struck down most mercilessly by him. They are made naked, shaven-headed, some with five tufts of hair, while others become matted-haired ascetics or Kapalikas.
सारांश AI कामदेव की विजय-मुद्रा और सर्वस्व रूपी स्त्री को त्याग कर जो मूर्ख मोक्ष जैसे मिथ्या फल की खोज में भटकते हैं, वे कामदेव द्वारा ही दंडित होकर नग्न, मुंडित, जटाधारी या कापालिक बना दिए जाते हैं।
पदच्छेदः AI
स्त्री-मुद्राम्स्त्रीमुद्रा (२.१) the emblem of woman
कुसुम-आयुधस्यकुसुमआयुध (६.१) of the flower-arrowed one (Cupid)
जयिनीम्जयिनी (२.१) victorious
सर्व-अर्थ-सम्पत्-करीम्सर्वअर्थसम्पत्–करी (२.१) fulfilling all purposes and wealth
येयद् (१.३) those who
मूढाःमूढ (√मुह्+क्त, १.३) fools
प्रविहायप्रविहाय (प्र+वि√हा+ल्यप्) having abandoned
यान्तियान्ति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) go
कुधियःकुधी (१.३) wicked-minded
मिथ्या-फल-अन्वेषिणःमिथ्याफलअन्वेषिन् (१.३) seekers of false fruits
तेतद् (१.३) they
तेनतद् (३.१) by him
एवएव indeed
निहत्यनिहत्य (नि√हन्+ल्यप्) having been struck down
निर्दयतरम्निर्दयतरम् most mercilessly
नग्नी-कृताःनग्नीकृत (√कृ+क्त, १.३) are made naked
मुण्डिताःमुण्डित (√मुण्ड्+क्त, १.३) shaven-headed
केचित्किञ्चित् (१.३) some
पञ्च-शिखी-कृताःपञ्चशिखीकृत (√कृ+क्त, १.३) are made to have five tufts of hair
and
जटिलाःजटिल (१.३) matted-haired ascetics
कापालिकाःकापालिक (१.३) Kapalikas
and
अपरेअपर (१.३) others
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
स्त्री मु द्रां कु सु मा यु स्य यि नीं र्वा र्थ म्प त्क रीं
ये मू ढाः प्र वि हा या न्ति कु धि यो मि थ्या ला न्वे षि णः
ते ते नै नि त्य नि र्द रं ग्नी कृ ता मु ण्डि ताः
के चि त्प ञ्च शि खी कृ ता श्च टि लाः का पा लि का श्चा रे
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.