मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति धीराः
केचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः ।
किन्तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य
कन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥
मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति धीराः
केचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः ।
किन्तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य
कन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥
केचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः ।
किन्तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्य
कन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥
अन्वयः
AI
भुवि मत्त-इभ-कुम्भ-दलने धीराः सन्ति, केचित् प्रचण्ड-मृग-राज-वधे अपि दक्षाः (सन्ति) । किन्तु बलिनाम् पुरतः प्रसह्य ब्रवीमि, कन्दर्प-दर्प-दलने मनुष्याः विरलाः (सन्ति) ।
Summary
AI
On this earth, there are brave men capable of splitting the frontal globes of intoxicated elephants, and some are skilled even in killing fierce lions. But, I declare this forcefully before the mighty: men who can crush the pride of Cupid are rare.
सारांश
AI
हाथी का मस्तक चीरने वाले और शेर का वध करने वाले शूरवीर तो बहुत हैं, किंतु कामदेव के गर्व को नष्ट करने वाले अत्यंत दुर्लभ हैं।
पदच्छेदः
AI
| मत्त-इभ-कुम्भ-दलने | मत्त–इभ–कुम्भ–दलन (७.१) | in splitting the frontal globes of intoxicated elephants |
| भुवि | भू (७.१) | on earth |
| सन्ति | सन्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | there are |
| धीराः | धीर (१.३) | brave men |
| केचित् | किञ्चित् (१.३) | some |
| प्रचण्ड-मृग-राज-वधे | प्रचण्ड–मृगराज–वध (७.१) | in killing a fierce lion |
| अपि | अपि | even |
| दक्षाः | दक्ष (१.३) | are skilled |
| किन्तु | किन्तु | but |
| ब्रवीमि | ब्रवीमि (√ब्रू कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I say |
| बलिनाम् | बलिन् (६.३) | of the mighty |
| पुरतः | पुरतः | before |
| प्रसह्य | प्रसह्य (प्र√सह्+ल्यप्) | forcefully |
| कन्दर्प-दर्प-दलने | कन्दर्प–दर्प–दलन (७.१) | in crushing the pride of Cupid |
| विरलाः | विरल (१.३) | rare |
| मनुष्याः | मनुष्य (१.३) | are men |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | त्ते | भ | कु | म्भ | द | ल | ने | भु | वि | स | न्ति | धी | राः |
| के | चि | त्प्र | च | ण्ड | मृ | ग | रा | ज | व | धे | ऽपि | द | क्षाः |
| कि | न्तु | ब्र | वी | मि | ब | लि | नां | पु | र | तः | प्र | स | ह्य |
| क | न्द | र्प | द | र्प | द | ल | ने | वि | र | ला | म | नु | ष्याः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.