यदासीदज्ञानं स्मरतिमिरसञ्चारजनितं
तदा दृष्टनारीमयमिदमशेषं जगदिति ।
इदानीमस्माकं पटुतरविवेकाञ्जनजुषां
समीभूता दृष्टिस्त्रिभुवनमपि ब्रह्म मनुते ॥

अन्वयः AI यदा स्मर-तिमिर-सञ्चार-जनितम् अज्ञानम् आसीत्, तदा इदम् अशेषम् जगत् नारी-मयम् दृष्टम् इति । इदानीम् पटुतर-विवेक-अञ्जन-जुषाम् अस्माकम् समीभूता दृष्टिः त्रिभुवनम् अपि ब्रह्म मनुते ।

Summary AI When there was ignorance, born from the darkness of desire, this entire world was seen as being filled with women. Now, for us who possess the collyrium of sharp discrimination, our equalized vision perceives even the three worlds as Brahman.

सारांश AI जब काम के अंधकार से उत्पन्न अज्ञान था, तब सारा संसार स्त्रीमय दिखाई देता था। अब विवेक रूपी अंजन के प्रभाव से मुझे तीनों लोकों में केवल ब्रह्म ही दिखाई देता है।

पदच्छेदः AI

यदा	यदा	when
आसीत्	आसीत् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	there was
अज्ञानम्	अज्ञान (१.१)	ignorance
स्मर-तिमिर-सञ्चार-जनितम्	स्मर–तिमिर–सञ्चार–जनित (√जन्+क्त, १.१)	born from the movement of the darkness of desire
तदा	तदा	then
दृष्टम्	दृष्ट (√दृश्+क्त, १.१)	was seen
नारी-मयम्	नारी–मय (१.१)	as filled with women
इदम्	इदम् (१.१)	this
अशेषम्	अशेष (१.१)	entire
जगत्	जगत् (१.१)	world
इति	इति	thus
इदानीम्	इदानीम्	now
अस्माकम्	अस्मद् (६.३)	our
पटुतर-विवेक-अञ्जन-जुषाम्	पटुतर–विवेक–अञ्जन–जुष् (६.३)	of us who possess the collyrium of sharper discrimination
समीभूता	समीभूत (√भू+क्त, १.१)	equalized
दृष्टिः	दृष्टि (१.१)	vision
त्रिभुवनम्	त्रिभुवन (२.१)	the three worlds
अपि	अपि	even
ब्रह्म	ब्रह्मन् (२.१)	as Brahman
मनुते	मनुते (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	perceives

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
य	दा	सी	द	ज्ञा	नं	स्म	र	ति	मि	र	स	ञ्चा	र	ज	नि	तं
त	दा	दृ	ष्ट	ना	री	म	य	मि	द	म	शे	षं	ज	ग	दि	ति
इ	दा	नी	म	स्मा	कं	प	टु	त	र	वि	वे	का	ञ्ज	न	जु	षां
स	मी	भू	ता	दृ	ष्टि	स्त्रि	भु	व	न	म	पि	ब्र	ह्म	म	नु	ते
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect