ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्संयमो
ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः ।
अक्रोधस्तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्वाजता
सर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥
ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्संयमो
ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः ।
अक्रोधस्तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्वाजता
सर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥
ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः ।
अक्रोधस्तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्वाजता
सर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥
अन्वयः
AI
ऐश्वर्यस्य विभूषणम् सुजनता, शौर्यस्य वाक्-संयमः, ज्ञानस्य उपशमः, श्रुतस्य विनयः, वित्तस्य पात्रे व्ययः, तपसः अक्रोधः, प्रभवितुः क्षमा, धर्मस्य निर्व्याजता (विभूषणम् अस्ति)। इदम् शीलम् सर्वेषाम् अपि सर्व-कारणम् परम् भूषणम् (अस्ति)।
Summary
AI
Goodness is the ornament of power, control over speech for bravery, tranquility for knowledge, humility for learning, and charity to the deserving for wealth. For austerity, it is freedom from anger; for the powerful, forgiveness; for righteousness, sincerity. Good character is the root cause and supreme ornament for all of these.
सारांश
AI
ऐश्वर्य का भूषण सज्जनता, शौर्य का संयम, ज्ञान की शांति, विद्या का विनय, धन का दान, तप का अक्रोध और धर्म की निष्कपटता है। परंतु शील इन सभी का आधार और सर्वश्रेष्ठ आभूषण है।
पदच्छेदः
AI
| ऐश्वर्यस्य | ऐश्वर्य (६.१) | Of power |
| विभूषणम् | विभूषण (१.१) | the ornament |
| सुजनता | सुजनता (१.१) | is goodness |
| शौर्यस्य | शौर्य (६.१) | of bravery |
| वाक् | वाच् | of speech |
| संयमः | संयम (१.१) | control |
| ज्ञानस्य | ज्ञान (६.१) | of knowledge |
| उपशमः | उपशम (१.१) | tranquility |
| श्रुतस्य | श्रुत (६.१) | of learning |
| विनयः | विनय (१.१) | humility |
| वित्तस्य | वित्त (६.१) | of wealth |
| पात्रे | पात्र (७.१) | to a deserving person |
| व्ययः | व्यय (१.१) | charity |
| अक्रोधः | अक्रोध (१.१) | freedom from anger |
| तपसः | तपस् (६.१) | of austerity |
| क्षमा | क्षमा (१.१) | forgiveness |
| प्रभवितुः | प्रभवितृ (६.१) | of the powerful |
| धर्मस्य | धर्म (६.१) | of righteousness |
| निर्व्याजता | निर्व्याजता (१.१) | sincerity |
| सर्वेषाम् | सर्व (६.३) | of all |
| अपि | अपि | also |
| सर्व | सर्व | of all |
| कारणम् | कारण (१.१) | the cause |
| इदम् | इदम् (१.१) | this |
| शीलम् | शील (१.१) | good character |
| परम् | पर (१.१) | is the supreme |
| भूषणम् | भूषण (१.१) | ornament |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ऐ | श्व | र्य | स्य | वि | भू | ष | णं | सु | ज | न | ता | शौ | र्य | स्य | वा | क्सं | य | मो |
| ज्ञा | न | स्यो | प | श | मः | श्रु | त | स्य | वि | न | यो | वि | त्त | स्य | पा | त्रे | व्य | यः |
| अ | क्रो | ध | स्त | प | सः | क्ष | मा | प्र | भ | वि | तु | र्ध | र्म | स्य | नि | र्वा | ज | ता |
| स | र्वे | षा | म | पि | स | र्व | का | र | ण | मि | दं | शी | लं | प | रं | भू | ष | णम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.