इतः स्वपिति केशवः कुलमितस्तदीयद्विषा-
मितश्च शरणार्थिनां शिखरिणां गणाः शेरते ।
इतोऽपि बडवानलः सह समस्तसंवर्तकै-
ऋ अहो विततमूर्जितं भरसहं सिन्धोर्वपुः ॥

अन्वयः AI इतः केशवः स्वपिति। इतः तदीय-द्विषाम् कुलम् (स्वपिति)। इतः च शरण-अर्थिनाम् शिखरिणाम् गणाः शेरते। इतः अपि समस्त-संवर्तकैः सह बडवानलः (अस्ति)। अहो सिन्धोः वपुः विततम् ऊर्जितम् भर-सहम् (अस्ति)।

Summary AI On one side sleeps Keshava (Vishnu), on another, the host of his enemies. Elsewhere, groups of mountains seeking refuge lie. And here too is the submarine fire with all the clouds of destruction. Oh, how vast, powerful, and tolerant is the body of the ocean!

सारांश AI समुद्र अत्यंत विशाल और धैर्यवान है, जिसमें एक ओर विष्णु सोते हैं, दूसरी ओर उनके शत्रु छिपे हैं, कहीं शरणार्थी पर्वत शरण लिए हुए हैं और कहीं भयंकर बडवानल धधक रहा है।

पदच्छेदः AI

इतः	इतः	here
स्वपिति	स्वपिति (√स्वप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	sleeps
केशवः	केशव (१.१)	Keshava (Vishnu)
कुलम्	कुल (१.१)	the host
इतः	इतः	here
तदीय	तदीय	his
द्विषाम्	द्विष् (६.३)	of enemies
इतः	इतः	and here
च	च	and
शरण	शरण	refuge
अर्थिनाम्	अर्थिन् (६.३)	of seekers
शिखरिणाम्	शिखरिन् (६.३)	of mountains
गणाः	गण (१.३)	groups
शेरते	शेरते (√शी कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	lie
इतः	इतः	here
अपि	अपि	also
बडवानलः	बडवानल (१.१)	the submarine fire
सह	सह	with
समस्त	समस्त	all
संवर्तकैः	संवर्तक (३.३)	the clouds of destruction
अहो	अहो	Oh!
विततम्	वितत (वि√तन्+क्त, १.१)	vast
ऊर्जितम्	ऊर्जित (√ऊर्ज्+क्त, १.१)	powerful
भर	भर	burden
सहम्	सह (१.१)	enduring
सिन्धोः	सिन्धु (६.१)	of the ocean
वपुः	वपुस् (१.१)	the body

छन्दः पृथ्वी [१७: जसजसयलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
इ	तः	स्व	पि	ति	के	श	वः	कु	ल	मि	त	स्त	दी	य	द्वि	षा
मि	त	श्च	श	र	णा	र्थि	नां	शि	ख	रि	णां	ग	णाः	शे	र	ते
इ	तो	ऽपि	ब	ड	वा	न	लः	स	ह	स	म	स्त	सं	व	र्त	कै
ऋ	अ	हो	वि	त	त	मू	र्जि	तं	भ	र	स	हं	सि	न्धो	र्व	पुः
ज			स			ज			स			य			ल	ग

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect