व्यालं बालमृणालतन्तुभिरसौ रोद्धुं समुज्जृम्भते
छेत्तुं वज्रमणिं शिरीषकुसुमप्रान्तेन सन्नह्यति ।
माधुर्यं मधुबिन्दुना रचयितुं क्षारामुधेरीहते
नेतुं वाञ्छन्ति यः खलान्पथि सतां सूक्तैः सुधास्यन्दिभिः ॥

अन्वयः AI यः सुधा-स्यन्दिभिः सूक्तैः खलान् सताम् पथि नेतुम् वाञ्छति, असौ बाल-मृणाल-तन्तुभिः व्यालम् रोद्धुम् समुज्जृम्भते, शिरीष-कुसुम-प्रान्तेन वज्र-मणिम् छेत्तुम् सन्नह्यति, मधु-बिन्दुना क्षार-अम्बुधेः माधुर्यम् रचयितुम् ईहते ।

Summary AI He who wishes to lead the wicked onto the path of the good with nectar-dripping wise sayings is attempting the impossible. It is like trying to restrain a rogue elephant with lotus filaments, cut a diamond with a flower's edge, or sweeten the salt ocean with a drop of honey.

सारांश AI जो व्यक्ति दुष्टों को मीठी वाणी से सत्पथ पर लाना चाहता है, वह मानो कमल की कोमल डंठल से हाथी को बांधने, शिरीष के फूल से हीरे को काटने और शहद की बूंद से खारे समुद्र को मीठा करने का प्रयत्न कर रहा है।

पदच्छेदः AI

व्यालम्	व्याल (२.१)	a rogue elephant
बाल	बाल	young
मृणाल	मृणाल	lotus-stalk
तन्तुभिः	तन्तु (३.३)	with filaments of
असौ	अदस् (१.१)	he
रोद्धुम्	रोद्धुम् (√रुध्+तुमुन्)	to restrain
समुज्जृम्भते	समुज्जृम्भते (सम्+उद्√जृम्भ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	tries
छेत्तुम्	छेत्तुम् (√छिद्+तुमुन्)	to cut
वज्र	वज्र	diamond
मणिम्	मणि (२.१)	gem
शिरीष	शिरीष	Shirisha
कुसुम	कुसुम	flower's
प्रान्तेन	प्रान्त (३.१)	with the edge of
सन्नह्यति	सन्नह्यति (सम्√नह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	prepares
माधुर्यम्	माधुर्य (२.१)	sweetness
मधु	मधु	honey
बिन्दुना	बिन्दु (३.१)	with a drop of
रचयितुम्	रचयितुम् (√रच्+तुमुन्)	to create
क्षार	क्षार	salt
अम्बुधेः	अम्बुधि (६.१)	of the ocean
ईहते	ईहते (√ईह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	desires
नेतुम्	नेतुम् (√नी+तुमुन्)	to lead
वाञ्छति	वाञ्छति (√वाञ्छ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	wishes
यः	यद् (१.१)	who
खलान्	खल (२.३)	wicked people
पथि	पथिन् (७.१)	on the path
सताम्	सत् (६.३)	of the good
सूक्तैः	सूक्त (३.३)	with good sayings
सुधा	सुधा	nectar
स्यन्दिभिः	स्यन्दिन् (३.३)	dripping with

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
व्या	लं	बा	ल	मृ	णा	ल	त	न्तु	भि	र	सौ	रो	द्धुं	स	मु	ज्जृ	म्भ	ते
छे	त्तुं	व	ज्र	म	णिं	शि	री	ष	कु	सु	म	प्रा	न्ते	न	स	न्न	ह्य	ति
मा	धु	र्यं	म	धु	बि	न्दु	ना	र	च	यि	तुं	क्षा	रा	मु	धे	री	ह	ते
ने	तुं	वा	ञ्छ	न्ति	यः	ख	ला	न्प	थि	स	तां	सू	क्तैः	सु	धा	स्य	न्दि	भिः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

अमरुशतकम् अमरुः

About

Resources

Connect