शशी दिवसधूसरो गलितयौवना कामिनी
सरो विगतवारिजं मुखमनक्षरं स्वाकृतेः ।
प्रभुर्धनपरायणः सततदुर्गतः सज्जनो
नृपाङ्गणगतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे ॥
शशी दिवसधूसरो गलितयौवना कामिनी
सरो विगतवारिजं मुखमनक्षरं स्वाकृतेः ।
प्रभुर्धनपरायणः सततदुर्गतः सज्जनो
नृपाङ्गणगतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे ॥
सरो विगतवारिजं मुखमनक्षरं स्वाकृतेः ।
प्रभुर्धनपरायणः सततदुर्गतः सज्जनो
नृपाङ्गणगतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे ॥
अन्वयः
AI
दिवस-धूसरः शशी, गलित-यौवना कामिनी, विगत-वारिजम् सरः, स्वाकृतेः अनक्षरम् मुखम्, धन-परायणः प्रभुः, सतत-दुर्गतः सज्जनः, नृप-अङ्गण-गतः खलः, (इति) एतानि सप्त मे मनसि शल्यानि (सन्ति)।
Summary
AI
The moon, pale during the day; a woman whose youth has faded; a lake without lotuses; an unlettered face of a handsome person; a master devoted to wealth; a good man in constant poverty; and a wicked man in a king's court—these seven are like thorns in my heart.
सारांश
AI
दिन में फीका चंद्रमा, यौवन बीती स्त्री, कमलरहित सरोवर, अनपढ़ का सुंदर मुख, लोभी राजा, दरिद्र सज्जन और राजा की सभा में दुष्ट—ये सात मेरे मन में कांटे की तरह चुभते हैं।
पदच्छेदः
AI
| शशी | शशिन् (१.१) | The moon |
| दिवस-धूसरः | दिवस–धूसर (१.१) | pale during the day |
| गलित-यौवना | गलित (√गल्+क्त)–यौवना (१.१) | a woman whose youth has faded |
| कामिनी | कामिनी (१.१) | a lovely woman |
| सरः | सरस् (१.१) | a lake |
| विगत-वारिजम् | विगत (वि√गम्+क्त)–वारिज (१.१) | without lotuses |
| मुखम् | मुख (१.१) | a face |
| अनक्षरम् | अनक्षर (१.१) | illiterate |
| स्वाकृतेः | सु–आकृति (६.१) | of a handsome person |
| प्रभुः | प्रभु (१.१) | a master |
| धन-परायणः | धन–परायण (१.१) | devoted to wealth |
| सतत-दुर्गतः | सतत–दुर्गत (१.१) | always in poverty |
| सज्जनः | सज्जन (१.१) | a good person |
| नृप-अङ्गण-गतः | नृप–अङ्गण–गत (√गम्+क्त, १.१) | a wicked person in a king's court |
| खलः | खल (१.१) | a wicked person |
| मनसि | मनस् (७.१) | in the mind |
| सप्त | सप्तन् (१.३) | seven |
| शल्यानि | शल्य (१.३) | thorns |
| मे | अस्मद् (६.१) | my |
छन्दः
पृथ्वी [१७: जसजसयलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श | शी | दि | व | स | धू | स | रो | ग | लि | त | यौ | व | ना | का | मि | नी |
| स | रो | वि | ग | त | वा | रि | जं | मु | ख | म | न | क्ष | रं | स्वा | कृ | तेः |
| प्र | भु | र्ध | न | प | रा | य | णः | स | त | त | दु | र्ग | तः | स | ज्ज | नो |
| नृ | पा | ङ्ग | ण | ग | तः | ख | लो | म | न | सि | स | प्त | श | ल्या | नि | मे |
| ज | स | ज | स | य | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.