Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक्च्छत्रेण सूर्यातपो
नागेन्द्रो निशिताग्कुशेन समदो दण्डेन गोगर्दभौ ।
व्याधिर्भेषजसङ्ग्रहैश्च विविधैर्मन्त्रप्रयोगैर्विषं
सर्वस्यौषधमस्ति शास्त्रविहितं मूर्खस्य नस्त्यौषधिम् ॥

अन्वयः AI जलेन हुतभुक्, छत्रेण सूर्य-आतपः, निशित-अङ्कुशेन समदः नागेन्द्रः, दण्डेन गो-गर्दभौ वारयितुम् शक्यः । व्याधिः विविधैः भेषज-सङ्ग्रहैः, विषम् च मन्त्र-प्रयोगैः (वारयितुम् शक्यम्) । सर्वस्य शास्त्र-विहितम् औषधम् अस्ति, (किन्तु) मूर्खस्य औषधम् न अस्ति ।
Summary AI Fire can be stopped with water, the sun's heat with an umbrella, a rogue elephant with a sharp goad, and a cow or donkey with a stick. Disease can be cured with various medicines and poison with mantras. There is a scripturally prescribed remedy for everything, but there is no remedy for a fool.
सारांश AI अग्नि, धूप, हाथी, पशु, रोग और विष के लिए उपचार एवं औषधियां उपलब्ध हैं, किंतु शास्त्रों में मूर्ख व्यक्ति के सुधार के लिए कोई औषधि नहीं बताई गई है।
पदच्छेदः AI
शक्यःशक्य (१.१) is possible
वारयितुम्वारयितुम् (√वृ+णिच्+तुमुन्) to stop
जलेनजल (३.१) with water
हुतभुक्हुतभुज् (१.१) fire
छत्रेणछत्र (३.१) with an umbrella
सूर्य-आतपःसूर्यातप (१.१) the sun's heat
नागेन्द्रःनागेन्द्र (१.१) a great elephant
निशित-अङ्कुशेननिशिताङ्कुश (३.१) with a sharp goad
समदःसमद (१.१) in rut
दण्डेनदण्ड (३.१) with a stick
गो-गर्दभौगोगर्दभ (१.२) a cow and a donkey
व्याधिःव्याधि (१.१) disease
भेषज-सङ्ग्रहैःभेषजसङ्ग्रह (३.३) with collections of medicines
and
विविधैःविविध (३.३) with various
मन्त्र-प्रयोगैःमन्त्रप्रयोग (३.३) with applications of mantras
विषम्विष (१.१) poison
सर्वस्यसर्व (६.१) of everything
औषधम्औषध (१.१) a remedy
अस्तिअस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) there is
शास्त्र-विहितम्शास्त्रविहित (१.१) prescribed in the scriptures
मूर्खस्यमूर्ख (६.१) for a fool
not
अस्तिअस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) there is
औषधम्औषध (१.१) a remedy
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
क्यो वा यि तुं ले हु भु क्च्छ त्रे सू र्या पो
ना गे न्द्रो नि शि ता ग्कु शे दो ण्डे गो र्द भौ
व्या धि र्भे ङ्ग्र है श्च वि वि धै र्म न्त्र प्र यो गै र्वि षं
र्व स्यौ स्ति शा स्त्र वि हि तं मू र्ख स्य स्त्यौ धिम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.