स्थाल्यां वैदूर्यमय्यां पचति तिलकणांश्चन्दनैरिन्धनौघैः
सौवर्णैर्लाङ्गलाग्रैर्विलिखति वसुधामर्कमूलस्य हेतोः ।
कृत्वा कर्पूरखण्डान्वृत्तिमिह कुरुते कोद्रवाणां
समन्तात्प्राप्येमां कर्म्भूमिं न चरति मनुजो यस्तोप मन्दभाग्यः ॥

अन्वयः AI यः मन्द-भाग्यः मनुजः वैदूर्यमय्याम् स्थाल्याम् चन्दनैः इन्धन-ओघैः तिल-कणान् पचति, सौवर्णैः लाङ्गल-अग्रैः अर्क-मूलस्य हेतोः वसुधाम् विलिखति, कर्पूर-खण्डान् वृतिम् कृत्वा इह समन्तात् कोद्रवाणाम् (रक्षणम्) कुरुते, (सः) इमाम् कर्म-भूमिम् प्राप्य तपः न चरति।

Summary AI An unfortunate person cooks sesame seeds in a pot made of cat's-eye gems using sandalwood as fuel; plows the earth with a golden plowshare for the sake of Arka roots; and builds a fence with pieces of camphor to protect coarse grain. Having obtained this land of action (human birth), he does not practice austerity.

सारांश AI इस कर्मभूमि को पाकर जो सत्कर्म नहीं करता, वह उस अभागे के समान है जो बहुमूल्य पात्र में तुच्छ वस्तुएं पकाता है या सोने के हल से घास खोदता है।

पदच्छेदः AI

स्थाल्याम्	स्थाली (७.१)	in a pot
वैदूर्यमय्याम्	वैदूर्यमयी (७.१)	made of cat's-eye gems
पचति	पचति (√पच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	cooks
तिल	तिल	sesame
कणान्	कण (२.३)	seeds
चन्दनैः	चन्दन (३.३)	with sandalwood
इन्धन	इन्धन	fuel
ओघैः	ओघ (३.३)	piles of
सौवर्णैः	सौवर्ण (३.३)	with golden
लाङ्गल	लाङ्गल	plow
अग्रैः	अग्र (३.३)	shares
विलिखति	विलिखति (वि√लिख् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	plows
वसुधाम्	वसुधा (२.१)	the earth
अर्क	अर्क	Arka
मूलस्य	मूल (६.१)	of the root
हेतोः	हेतु (५.१)	for the sake of
कृत्वा	कृत्वा (√कृ+क्त्वा)	having made
कर्पूर	कर्पूर	camphor
खण्डान्	खण्ड (२.३)	pieces of
वृतिम्	वृति (२.१)	a fence
इह	इह	here
कुरुते	कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	makes
कोद्रवाणाम्	कोद्रव (६.३)	of coarse grain
समन्तात्	समन्तात्	around
प्राप्य	प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्)	having obtained
इमाम्	इदम् (२.१)	this
कर्म	कर्मन्	of action
भूमिम्	भूमि (२.१)	land
न	न	not
चरति	चरति (√चर् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	practices
मनुजः	मनुज (१.१)	the person
यः	यद् (१.१)	who
तपः	तपस् (२.१)	austerity
मन्द	मन्द	un
भाग्यः	भाग्य (१.१)	fortunate

छन्दः स्रग्धरा [२१: मरभनययय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९	२०	२१	२२	२३
स्था	ल्यां	वै	दू	र्य	म	य्यां	प	च	ति	ति	ल	क	णां	श्च	न्द	नै	रि	न्ध	नौ	घैः
सौ	व	र्णै	र्ला	ङ्ग	ला	ग्रै	र्वि	लि	ख	ति	व	सु	धा	म	र्क	मू	ल	स्य	हे	तोः
कृ	त्वा	क	र्पू	र	ख	ण्डा	न्वृ	त्ति	मि	ह	कु	रु	ते	को	द्र	वा	णां
स	म	न्ता	त्प्रा	प्ये	मां	क	र्म्भू	मिं	न	च	र	ति	म	नु	जो	य	स्तो	प	म	न्द	भा	ग्यः
म			र			भ			न			य			य			य

Other texts to read

अमरुशतकम् अमरुः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect