वल्मीकार्धनिमग्नमूर्तिरुरसा संदष्टसर्पत्वचा
कण्ठे जीर्णलताप्रतानवलयेनात्यर्थसंपीडितः ।
अंसव्यापि शकुन्तनीडनिचितं बिभ्रज्जटामण्डलम्
यत्र स्थाणुरिवाचलो मुनिरसावभ्यर्कबिम्बं स्थितः ॥

अन्वयः AI यत्र असौ मुनिः वल्मीकार्धनिमग्नमूर्तिः, उरसा संदष्टसर्पत्वचा, कण्ठे जीर्णलताप्रतानवलयेन अत्यर्थम् संपीडितः, अंसव्यापि शकुन्तनीडनिचितम् जटामण्डलम् बिभ्रत्, स्थाणुः इव अचलः अभ्यर्कबिम्बम् स्थितः अस्ति ।

Summary AI Here stands this sage, immovable like a tree stump, facing the sun. His body is half-buried in an anthill, a snake's slough clings to his chest, his neck is tightly constricted by a withered creeper, and he bears a mass of matted hair covering his shoulders, filled with birds' nests.

पदच्छेदः AI

वल्मीकार्धनिमग्नमूर्तिः	वल्मीक–अर्ध–निमग्न–मूर्ति (१.१)	whose body is half-buried in an anthill
उरसा	उरस् (३.१)	on his chest
संदष्टसर्पत्वचा	संदष्ट–सर्प–त्वच् (३.१)	with a snake's slough clinging
कण्ठे	कण्ठ (७.१)	on his neck
जीर्णलताप्रतानवलयेन	जीर्ण–लता–प्रतान–वलय (३.१)	by the coil of a withered creeper's tendril
अत्यर्थम्	अत्यर्थम्	extremely
संपीडितः	संपीडित (सम्√पीड्+क्त, १.१)	constricted
अंसव्यापि	अंस–व्यापिन् (२.१)	covering the shoulders
शकुन्तनीडनिचितम्	शकुन्त–नीड–निचित (२.१)	filled with birds' nests
बिभ्रत्	बिभ्रत् (√भृ+शतृ, १.१)	bearing
जटामण्डलम्	जटा–मण्डल (२.१)	a mass of matted hair
यत्र	यत्र	where
स्थाणुः	स्थाणु (१.१)	a tree stump
इव	इव	like
अचलः	अचल (१.१)	immovable
मुनिः	मुनि (१.१)	the sage
असौ	अदस् (१.१)	this
अभ्यर्कबिम्बम्	अभ्यर्कबिम्बम्	facing the sun's orb
स्थितः	स्थित (√स्था+क्त, १.१)	stands

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
व	ल्मी	का	र्ध	नि	म	ग्न	मू	र्ति	रु	र	सा	सं	द	ष्ट	स	र्प	त्व	चा
क	ण्ठे	जी	र्ण	ल	ता	प्र	ता	न	व	ल	ये	ना	त्य	र्थ	सं	पी	डि	तः
अं	स	व्या	पि	श	कु	न्त	नी	ड	नि	चि	तं	बि	भ्र	ज्ज	टा	म	ण्ड	ल
म्य	त्र	स्था	णु	रि	वा	च	लो	मु	नि	र	सा	व	भ्य	र्क	बि	म्बं	स्थि	तः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect