अभिज्ञानशाकुन्तलम् — षष्ठोऽङ्कः

रक्षिणौ—(ततः प्रविशति नागरिकः श्यालः पश्चाद्बद्धं पुरुषमादाय रक्षिणौ च)

पुरुषः—(पुरुषं ताडैत्वा)अरे कुम्भीरक कथय कुत्र त्वयैतन्मणिबन्धनोत्कीर्णनामधेयं राजकीयमङ्गुलीयकं समासादितम् ।

प्रथमः—(भीतिनाटितकेन) प्रसीदन्तु भावमिश्राः । नाहमीदृशकर्मकारी ।

पुरुषः—किं शोभनो ब्राह्मण इति कृत्वा (कलयित्वा) राज्ञा प्रतिग्रहो दत्तः ।

शृणुतेदानीम् । अहं शक्रावताराभ्यन्तरवासी धीवरः ।

श्यालः—पाटच्चर किमस्माभिर्जातिः पृष्टा ।

उभौ—सूचक कथयतु सर्वमनुक्रमेण । मैनमन्तरा प्रतिबध्नीतम् ।

पुरुषः—यदावुत्त आज्ञापयति । कथय ।

श्यालः—अहं जालोद्गालादिभिर्मत्स्यबन्धनोपायैः कुटुम्बभरणं करोमि ।

पुरुषः—(विरहस्य) विशुद्ध इदानीमाजीवः ।

भर्तः मैवं भण ।

६.१

सहजं किल यद्विनिन्दि-
तं न खलु तत्कर्म विवर्जनीयम् ।
पशुमारणकर्मदारु-
णोऽनुकम्पामृदुरेव श्रोत्रियः ॥

Summary AI An action, though censured, should not necessarily be abandoned if it is innate. A Vedic priest, though cruel in the act of animal sacrifice, is yet soft with compassion.

पुरुषः—ततस्ततः ।

एकस्मिन्दिवसे खण्डशो रोहितमत्स्यो मया कल्पितः । यावत्तस्योदराभ्यन्तरे प्रेक्षे तावदिदं रत्नभासुरमङ्गुलीयकं दृष्टम् ।

श्यालः—पश्चादहमस्य विक्रयाय दर्शयन्गृहीतो भावमिश्रैः । ५ मारयत वा मुञ्चत वा । अयमस्यागमवृत्तान्तः ।

जानुक विस्रगन्धी गोधादी मत्स्यबन्ध एव निःसंशयम् ।

रक्षिणौ—अङ्गुलीयकदर्शनमस्य विमर्शयितव्यम् । राजकुलमेव गच्छामः ।

श्यालः—तथा । गच्छ अरे ग्रन्थिभेदक । (सर्वे परिक्रामन्ति)

उभौ—सूचक इमं गोपुरद्वारेऽप्रमत्तौ प्रतिपालयतं यावदिदमङ्गुलीयकं यथागमनं भर्त्रे निवेद्य ततः शासनं प्रतीष्य निष्क्रामामि ।

प्रथमः—प्रविशत्वावुत्तः स्वामिप्रसादाय । (इति निष्क्रान्तः श्यालः)

द्वितीयः—जानुक चिरायते खल्वावुत्तः ।

प्रथमः—नन्ववसरोपसर्पणीया राजानः ।

पुरुषः—जानुक स्फुरतो मम हस्तावस्य वधस्य सुमनसः पिनद्धुम् । (इति पुरुषं निर्दिशति)

द्वितीयः—नार्हति भावोऽकारणमारणो भवितुम् ।

श्यालः—(विलोक्य)एष नौ स्वामी पत्रहस्तो राजशासनं प्रतीष्येतो मुखो दृश्यते । गृध्रबलिर्भविष्यसि शुनो मुखं वा द्रक्ष्यसि । (प्रविश्य)

सूचकः—सूचक मुच्यतामेष जालोपजीवी । उपपन्न खल्वस्याङ्गुलीयकस्यागमः ।

पुरुषः—यथावुत्तो भणति । एष यमसदनं प्रविश्य प्रतिनिवृत्तः । (इति पुरुषं परिमुक्तबन्धनं करोति)

(श्यालं प्रणम्य) भर्तः अथ कीदृशो म आजीवः ।

पुरुषः—एष भर्त्राङ्गुलीयकमूल्यसंमितः प्रसादोऽपि दापितः । (इति पुरुषाय स्वं प्रयच्छति)

सूचकः—(सप्रणामं प्रतिगृह्य) भर्तः अनुगृहीतोऽस्मि ।

जानुक—एष नामानुग्रहो यच्छूलादवतार्य हस्तिस्कन्धे प्रतिष्ठापितः ।

श्यालः—आवुत्त्पारितोषिकं कथयति तेनाङ्गुलीयकेन भर्तुः संमतेन भवितव्यमिति ।

न तस्मिन्महाअर्हं रत्नं भर्तुर्बहुमतमिति तर्कयामि ।

सूचकः—तस्य दर्शनेन भर्त्राभिमतो जनः स्मृतः । मुहूर्तं प्रकृतिगम्भीरोऽपि पर्यश्रुनयन आसीत् ।

जानुक—सेवितं नामावुत्तेन ।

पुरुषः—ननु भण । अस्य कृते मात्स्यिकभर्तुरिति । (इति पुरुषमसूयया पश्यति)

जानुक—भट्टारक इतोऽर्धं युष्माकं सुमनोमूल्यं भवतु ।

श्यालः—एतावद्युज्यते ।

धीवर महत्तरस्त्वं प्रियवयस्यक इदानीं मे संवृत्तः । कादम्बरीसाक्षिकमस्माकं प्रथमसौहृदमिष्यते । तत्शौण्डिकापणमेव गच्छामः ।

सानुमती—प्रवेशकः । (ततः प्रविशत्याकाशयानेन सानुमती नामाप्सराः)

निर्वर्तितं मया पर्यायनिर्वर्तनीयमप्सरस्तीर्थसांनिध्यं यावत्साहुजनस्याभिषेककाल इति सांप्रतमस्य राजर्षेरुदन्तं प्रत्यक्षीकरिष्यामि । २ मेनकासंबन्धेन शरीरभूता मे शकुन्तला । तया च दुहितृनिमित्तमादिष्टपूर्वास्मि ।

(समन्तादवलोक्य) किं नु खलु ऋतूत्सवेऽपि निरुत्सवारम्भमिव राजकुलं दृश्यते । ४अस्ति मे विभवः प्रणिधानेन सर्वं परिज्ञातुम् ।

किं तु सख्या आदरो मया मानैयितव्यः ।

भवतु । अनयोरेवोद्यानपालिकयोस्तिरस्करिणीप्रतिच्छन्ना पार्श्ववर्तिनी भूत्वोपलप्स्ये । (इति नाट्येनावतीर्य स्थिता) (ततः प्रविशति चूताङ्कुरमवलोकयन्ती चेटी । अपराच पृष्ठतस्तस्याः)

प्रथमा

६.२

आतांरहरितपाण्डुर जीवितसर्वं वसन्तमासस्य (योः) । दृष्टोऽसि चूतकोरक ऋतुमङ्गल त्वां प्रसादयामि ॥

Summary AI O mango sprout, reddish-green and pale, the very life of the spring month, the auspicious herald of the season! Now that I have seen you, I offer you my prayer.

प्रथमा—परभृतिके किमेकाकिनी मन्त्रयसे ।

द्वितीया—मधुकरिके चूतकलिकां दृष्ट्वोन्मत्ता परभृतिका भवति ।

प्रथमा—(सहर्षं त्वरयोपगम्य) कथमुपस्थितो मधुमासः ।

द्वितीया—मधुकरिके तवेदानीं काल एष मदविभ्रमगीतानाम् ।

Other texts to read

चन्द्रालोकः जयदेवः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources