प्रथमः स्वसुखनिरभिलाषः खिद्यसे लोकहेतोः प्रतिदिनमथवा ते वृत्तिरेवं विधैव । अनुभवति हि मूर्ध्ना पदप तीव्रमुष्णम् शमयति परितापं छायया संश्रितानाम् ॥
प्रथमः स्वसुखनिरभिलाषः खिद्यसे लोकहेतोः प्रतिदिनमथवा ते वृत्तिरेवं विधैव । अनुभवति हि मूर्ध्ना पदप तीव्रमुष्णम् शमयति परितापं छायया संश्रितानाम् ॥
अन्वयः
AI
(त्वं) स्वसुखनिरभिलाषः (सन्) लोकहेतोः प्रतिदिनं खिद्यसे । अथवा ते वृत्तिः एवंविधा एव । हि पादपः मूर्ध्ना तीव्रम् उष्णम् अनुभवति, (किन्तु) छायया संश्रितानां परितापं शमयति ।
Summary
AI
Indifferent to your own happiness, you toil daily for the sake of your people. Or perhaps, this is just your nature. A tree, for instance, endures intense heat on its crown, yet with its shade, it alleviates the suffering of those who take shelter under it.
पदच्छेदः
AI
| प्रथमः | प्रथम (१.१) | First |
| स्वसुखनिरभिलाषः | स्व–सुख–निरभिलाष (१.१) | indifferent to your own happiness |
| खिद्यसे | खिद्यसे (√खिद् कर्तरि लट् (आत्मने.) म.पु. एक.) | you toil |
| लोकहेतोः | लोक–हेतु (५.१) | for the sake of the people |
| प्रतिदिनम् | प्रतिदिनम् | every day |
| अथवा | अथवा | or perhaps |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| वृत्तिः | वृत्ति (१.१) | nature |
| एवंविधा | एवंविध (१.१) | is of this kind |
| एव | एव | itself |
| अनुभवति | अनुभवति (अनु√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | experiences |
| हि | हि | for |
| मूर्ध्ना | मूर्धन् (३.१) | on its head |
| पादपः | पादप (१.१) | a tree |
| तीव्रम् | तीव्र (२.१) | intense |
| उष्णम् | उष्ण (२.१) | heat |
| शमयति | शमयति (√शम् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | alleviates |
| परितापम् | परिताप (२.१) | the suffering |
| छायया | छाया (३.१) | with its shade |
| संश्रितानाम् | संश्रित (सम्√श्रि+क्त, ६.३) | of those who take shelter |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.