यदालोके सूक्ष्मं व्रजति सहसा तद्विपुलताम्
यदर्धे विच्छिन्नं भवति कृतसंधानमिव तत् ।
प्रकृष्त्या यद्वक्रं तदपि समरेखं नयनयोर्
न मे दूरे किंचित्क्षणमपि न पार्श्वे रथजवात् ॥

अन्वयः AI रथजवात् यत् आलोके सूक्ष्मं दृश्यते तत् सहसा विपुलतां व्रजति। यत् अर्धे विच्छिन्नं दृश्यते तत् कृतसंधानम् इव भवति। यत् प्रकृत्या वक्रं अस्ति तत् अपि नयनयोः समरेखं भवति। मे किञ्चित् क्षणम् अपि न दूरे, न पार्श्वे अस्ति।

Summary AI Due to the chariot's speed, what appears small suddenly becomes large. What seems broken appears joined. What is naturally crooked appears straight. For a moment, nothing is far from me, nor is it near.

पदच्छेदः AI

यत्	यद् (१.१)	That which
आलोके	आलोक (७.१)	in sight
सूक्ष्मम्	सूक्ष्म (१.१)	is small
व्रजति	व्रजति (√व्रज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes
सहसा	सहसा	suddenly
तत्	तद् (१.१)	that
विपुलताम्	विपुलता (२.१)	large
यत्	यद् (१.१)	that which
अर्धे	अर्ध (७.१)	in the middle
विच्छिन्नम्	विच्छिन्न (वि√छिद्+क्त, १.१)	is broken
भवति	भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes
कृतसंधानम्	कृत–संधान (१.१)	as if joined
इव	इव	as if
तत्	तद् (१.१)	that
प्रकृत्या	प्रकृति (३.१)	by nature
यत्	यद् (१.१)	that which
वक्रम्	वक्र (१.१)	is crooked
तत्	तद् (१.१)	that
अपि	अपि	also
समरेखम्	समरेख (१.१)	straight
नयनयोः	नयन (६.२)	to the eyes
न	न	not
मे	अस्मद् (६.१)	for me
दूरे	दूर (७.१)	far
किञ्चित्	किञ्चित्	anything
क्षणम्	क्षण (२.१)	for a moment
अपि	अपि	even
न	न	not
पार्श्वे	पार्श्व (७.१)	near
रथजवात्	रथ–जव (५.१)	due to the chariot's speed

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
य	दा	लो	के	सू	क्ष्मं	व्र	ज	ति	स	ह	सा	त	द्वि	पु	ल	ता
म्य	द	र्धे	वि	च्छि	न्नं	भ	व	ति	कृ	त	सं	धा	न	मि	व	तत्
प्र	कृ	ष्त्या	य	द्व	क्रं	त	द	पि	स	म	रे	खं	न	य	न	यो
र्न	मे	दू	रे	किं	चि	त्क्ष	ण	म	पि	न	पा	र्श्वे	र	थ	ज	वात्
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect