मुक्तेषु रश्मिषु निरायतपूर्वकाया
निष्कम्पचामरशिखा निभृतोर्ध्वकर्णाः ।
आत्मोद्धतैरपि रजोभिरलङ्घनीया
धावन्त्यमी मृगजवाक्षमयेव रथ्याः ॥

अन्वयः AI रश्मिषु मुक्तेषु सत्सु अमी रथ्याः निरायतपूर्वकायाः, निष्कम्पचामरशिखाः, निभृतोर्ध्वकर्णाः, आत्मोद्धतैः रजोभिः अपि अलङ्घनीयाः सन्तः मृगजवाक्षमया इव धावन्ति।

Summary AI With reins loosened, these chariot-horses run as if intolerant of the deer's speed. Their forebodies are stretched out, the plumes on their heads are motionless, their ears are erect, and they cannot be overtaken even by the dust they themselves raise.

पदच्छेदः AI

मुक्तेषु	मुक्त (√मुच्+क्त, ७.३)	being loosened
रश्मिषु	रश्मि (७.३)	the reins
निरायतपूर्वकायाः	निर्–आयत–पूर्वकाय (१.३)	with forebodies stretched out
निष्कम्पचामरशिखाः	निष्कम्प–चामर–शिखा (१.३)	with motionless plumes on their heads
निभृतोर्ध्वकर्णाः	निभृत–ऊर्ध्व–कर्ण (१.३)	with still, erect ears
आत्मोद्धतैः	आत्म–उद्धत (३.३)	by the self-raised
अपि	अपि	even
रजोभिः	रजस् (३.३)	dust
अलङ्घनीयाः	अलङ्घनीय (√लङ्घ्+अनीयर्, १.३)	unreachable
धावन्ति	धावन्ति (√धाव् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	run
अमी	अदस् (१.३)	these
मृगजवाक्षमया	मृग–जव–अक्षमा (३.१)	as if from intolerance of the deer's speed
इव	इव	as if
रथ्याः	रथ्य (१.३)	chariot-horses

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
मु	क्ते	षु	र	श्मि	षु	नि	रा	य	त	पू	र्व	का	या
नि	ष्क	म्प	चा	म	र	शि	खा	नि	भृ	तो	र्ध्व	क	र्णाः
आ	त्मो	द्ध	तै	र	पि	र	जो	भि	र	ल	ङ्घ	नी	या
धा	व	न्त्य	मी	मृ	ग	ज	वा	क्ष	म	ये	व	र	थ्याः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

विष्णुपुराणम्

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

About

Resources

Connect