तस्यास्तथाविधनरेन्द्रविपत्तिशोका
दुष्णैर्विलोचनजलैः प्रथमाभितप्तः ।
निर्वापितः कनककुम्भमुखोज्झितेन
वंशाभिषेकविधिना शिशिरेण गर्भः ॥
तस्यास्तथाविधनरेन्द्रविपत्तिशोका
दुष्णैर्विलोचनजलैः प्रथमाभितप्तः ।
निर्वापितः कनककुम्भमुखोज्झितेन
वंशाभिषेकविधिना शिशिरेण गर्भः ॥
दुष्णैर्विलोचनजलैः प्रथमाभितप्तः ।
निर्वापितः कनककुम्भमुखोज्झितेन
वंशाभिषेकविधिना शिशिरेण गर्भः ॥
अन्वयः
AI
तस्याः तथाविध-नरेन्द्र-विपत्ति-शोकात् उष्णैः विलोचन-जलैः प्रथमम् अभितप्तः गर्भः, (पश्चात्) कनक-कुम्भ-मुख-उज्झितेन शिशिरेण वंश-अभिषेक-विधिना निर्वापितः ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्या इति॥ तथाविधया नरेन्द्रविपत्त्या यः शोकस्तस्मादुष्णैर्विलोचनजलैः प्रथमाभितप्तस्तस्या गर्भः कनककुम्भानां मुखैर्धारैरुज्झितेन शिशिरेण शीतलेन वंशाभिषेकविधिना लक्षणयाऽभिषेकजलेन निर्वापित आप्यायितः ॥
Summary
AI
The fetus, first heated by the warm tears shed by her (the queen) out of grief from the calamity of such a king's death, was then cooled by the cool waters of the consecration ceremony for the dynasty, poured from the mouths of golden pitchers.
सारांश
AI
पति के वियोग के आँसुओं से तप्त रानी के गर्भ को राज्याभिषेक के शीतल जल ने वैसे ही शांत किया जैसे ग्रीष्म के बाद वर्षा धरती को शीतलता देती है।
पदच्छेदः
AI
| तस्याः | तद् (६.१) | Her |
| तथाविधनरेन्द्रविपत्तिशोकात् | तथाविध–नरेन्द्र–विपत्ति–शोक (५.१) | from the grief of the calamity of such a king |
| उष्णैः | उष्ण (३.३) | with warm |
| विलोचनजलैः | विलोचन–जल (३.३) | with tears |
| प्रथमम् | प्रथमम् | at first |
| अभितप्तः | अभितप्त (अभि√तप्+क्त, १.१) | heated |
| निर्वापितः | निर्वापित (निर्√वा+णिच्+क्त, १.१) | was cooled |
| कनककुम्भमुखोज्झितेन | कनक–कुम्भ–मुख–उज्झित (३.१) | by that which was poured from the mouths of golden pitchers |
| वंशाभिषेकविधिना | वंश–अभिषेक–विधि (३.१) | by the rite of consecration for the dynasty |
| शिशिरेण | शिशिर (३.१) | by the cool (water) |
| गर्भः | गर्भ (१.१) | the fetus |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्या | स्त | था | वि | ध | न | रे | न्द्र | वि | प | त्ति | शो | का |
| दु | ष्णै | र्वि | लो | च | न | ज | लैः | प्र | थ | मा | भि | त | प्तः |
| नि | र्वा | पि | तः | क | न | क | कु | म्भ | मु | खो | ज्झि | ते | न |
| वं | शा | भि | षे | क | वि | धि | ना | शि | शि | रे | ण | ग | र्भः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.