दक्षिणेन पवनेन संभृतं
प्रेक्ष्य चूतकुसुमं सपल्लवम् ।
ष अन्वनैषुरवधूतविग्रहास्-
तं दुरुत्सहवियोगमङ्गनाः ॥

अन्वयः AI दक्षिणेन पवनेन संभृतम् स-पल्लवम् चूत-कुसुमम् प्रेक्ष्य, अवधूत-विग्रहाः अङ्गनाः दुरुत्सह-वियोगम् तम् अन्वनैषुः।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) दक्षिणेनेति॥ अङ्गना दक्षिणेन पवनेन मलयानिलेन संभृतं जनितं सपल्लवं चूतकुसुमं प्रेक्ष्य। अवधूतविग्रहास्त्यक्तविरोधाः सत्यो दुरुत्सहवियोगं दुःसहविरहं तमन्वनैषुः। तद्विरहमसहमानाः स्वयमेवानुनीतवत्य इत्यर्थः ॥
Summary AI Upon seeing the mango blossoms with their new leaves, brought forth by the southern breeze of spring, the women gave up their quarrels. They made up with the king, from whom separation now seemed unbearable.
सारांश AI दक्षिण की पवन से खिले आम के पुष्पों और कोपलों को देखकर, स्त्रियों ने राजा के विरह को असहनीय मानकर अपना मान त्याग दिया और राजा से मेल कर लिया।
पदच्छेदः AI
दक्षिणेनदक्षिण (३.१) by the southern
पवनेनपवन (३.१) by the wind
संभृतम्संभृत (सम्√भृ+क्त, २.१) brought forth
प्रेक्ष्यप्रेक्ष्य (प्र√ईक्ष्+ल्यप्) having seen
चूतकुसुमम्चूत–कुसुम (२.१) the mango blossom
सपल्लवम्स–पल्लव (२.१) with its new leaves
अन्वनैषुःअन्वनैषुः (अनु√नी कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) they conciliated
अवधूतविग्रहाःअवधूत–विग्रहा (१.३) they who had given up their quarrels
तम्तद् (२.१) him
दुरुत्सहवियोगम्दुरुत्सह–वियोग (२.१) from whom separation was unbearable
अङ्गनाःअङ्गना (१.३) the women
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
द क्षि णे न प व ने न सं भृ तं
प्रे क्ष्य चू त कु सु मं स प ल्ल व
म्ष अ न्व नै षु र व धू त वि ग्र हा
स्तं दु रु त्स ह वि यो ग म ङ्ग नाः
र न र ल ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

A Mahākāvya depicting the penance of Pārvatī, her union with Śiva, and the subsequent birth of the warrior-god Kārttikeya
किरातार्जुनीयम् भारविः

A Mahākāvya centered on the ascetic trial and combat between Arjuna and Śiva in the guise of a Kirāta
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect